(12/25) O konuda ikisi rekabet etti. (İkisinden kadın olanı) Onun (Yûsuf’un) görevine bir tedbirle son verdi. Aradıkları ülkenin (Mısır’ın) Seyyidini makamında buldular. (Kadın) “sadece acı veren bir işkence veya geçici olarak tutuklanması, senin (yönetim) ehline herhangi bir kötülük tasarlamış kişi için (henüz) bir ceza değildir.

Hatırlanacağı üzere 23 ve 24. ayetlerde anlatılan olaylarla 25. ayette anlatılmaya başlanan olayların birbirinin devamı olmayan iki ayrı olay olduğunu, kadınların da farklı kadınlar olduğunu ortaya koymuş ve 25. ayete aşağıdaki meali vermiştik. O konuda ikisi rekabet etti. (İkisinden kadın olanı) Onun (Yûsuf’un) görevine bir tedbirle son verdi. Aradıkları ülkenin (Mısır’ın) Seyyidini makamında buldular. (Kadın) “sadece acı veren bir işkence veya geçici olarak tutuklanması, senin (yönetim) ehline herhangi bir kötülük tasarlamış kişi için (henüz) bir ceza değildir.

Bu açıklamalardan sonra ayete daha isabetli olduğunu öngördüğümüz meal şu şekilde olmalıdır. O konuda ikisi rekabet etti. (İkisinden kadın olanı) Onun (Yûsuf'un) görevine bir tedbirle son verdi. Aradıkları ülkenin (Mısır'ın) Seyyidini makamında buldular. (Kadın) "sadece acı veren bir işkence veya geçici olarak tutuklanması, senin (yönetim) ehline herhangi bir kötülük tasarlamış kişi için (henüz) bir ceza değildir.

Bu açıklamalardan sonra ayette geçen cümlenin doğru anlamının "senin (yönetimdeki) ehline herhangi bir kötülük tasarlayanın" olması gerektiğini söylememizde herhangi bir sakınca olmamalıdır. Şu halde kadın, Yusuf'a herhangi bir suç isnat etmemekte ama onun bir kötülük tasarladığını, ileride bu kötülüğü yapabileceğini yani kötü niyetli olduğunu söylemektedir.

Bu ibarede "yapmak" şeklinde anlam verebileceğimiz herhangi bir kelime yoktur. Fakat tek bir istisnası dahi olmadan tüm meal ve tefsirler bu ibareye "senin ehline bir kötülük yapmak isteyenin.." şeklinde anlam vermişlerdir.

Şunu belirtmekte fayda vardır; ayette tesniye (ikili) formda geçen iki fiil bulunmaktadır. Fakat bu iki fiilin tesniye formda gelmesi birinin kadın diğerinin Yusuf olduğu anlamına gelmemektedir. Ayette iki kişiden birinin Yusuf olduğuna dair herhangi bir delil bulunmamaktadır.

Kelimelerin anlamlarını verdikten sonra ayette geçen bu cümleye "ikisi o makamda rekabet etti. (İkisinden kadın olanı) onun (Yusuf'un) görevini bir komployla (teddbir ile) iptal etti" şeklinde verilecek anlam daha isabetli olmalıdır.

Kelimenin bu anlamı ayette anlatılan olayın meal ve tefsirlerin ortaya koyduğu gibi olmadığını, söz konusu iki kişiden birinin kaçmadığını, diğerinin ise onu yakalamaya çalışmadığını göstermektedir. İki kişi vardır ve bunlar aynı şey üzerinde rekabet etmektedirler.

Şu hâlde ifadenin daha isabetli anlamı, “o makamda rekabet ettiler” şeklinde olmak durumundadır. İfade de geçen الْبَاب kelimesin başında ال takısı olması rekabet edilen şeyin bilinen bir şey olmasını zorunlu kılmaktadır. Oysa ne bu ayette ne de sonraki ayetlerde kapı ile ilgili herhangi bir açıklama gelmiştir. İşte bu yüzden الْبَاب kelimesine “o makam” anlamının verilmesi daha uygun düşmektedir. Bu durumda الْبَاب وَاسْ تَبَقَا ifadesi “o makamda ikisi rekabet etti” anlamına gelmektedir.

Yine, ayette tüm meallerin ve tefsirlerin “karşılaştılar, rastladılar” şeklinde tesadüfen karşılaşma manası verdikleri أَلْفَيَا elfeta kelimesi, tesadüfen karşılaşma anlamında değil, ne aradığını bilerek yapılan arama sonucunda, aradığını bulma anlamındadır.

Kaldı ki ayetin başında geçen ve genelde “koştular” manası verilen اسْ تَبَقَا istebeka kelimesinin birinin kaçması, diğerinin onu yakalamak için arkasından koşması manası bulunmamaktadır. Bu kelime; diğerinden önce hedefe varma anlamına gelen “yarışma” manasına gelmektedir. Yani bu kelimeden kast edilen mana Yusuf’un kadından kaçması, kadının da Yusuf’u yakalama gayesiyle arkasından koşması değildir.

İkisi de kapıya koştular. Kadın, Yûsuf’un gömleğini arkadan yırttı. Kapının yanında hanımın efendisine rastladılar. Kadın dedi ki: “Senin ailene kötülük yapmak isteyenin cezası, ancak zindana atılmak veya can yakıcı bir azaptır” (DİB meali)

Hatırlanacağı üzere 25. ayette geçen … bu cümleye “O makamda ikisi rekabet etti. (İkisinden kadın olanı) Onun (Yusuf’un) görevine bir tedbirle son verdi” anlamı vermiştik. Haliyle verdiğimiz bu anlam beraberinde “Yusuf’un son verilen görevi nedir?” sorusunu getirmişti.

Zina davetini reddettiği için, kaçmaya çalışan Yusuf’un ardından koşarak, arkadan gömleğini yırtan, kapıda karşılaştıkları kocasına “senin ehline kötülük düşünenin cezası zindana atılmak veya elim bir azap değil midir?” (Yusuf 25) diyerek kendisi Yusuf’a saldırdığı halde, Yusuf’un kendisine saldırdığını söyleyerek iftira atan da yine Aziz’in karısıdır.

25.ayette kelime … enyuscen “tutuklanması” şeklinde muzari ve meçhul bir fiil olarak gelmiştir. Bu onun kendisinin zindana girmesini değil, başkalarının onu zindana sokması demektir.

Yusuf için önerilen bu iki yöntem de; bilgi edinmek, suç varsa tespitini yapmak için soruşturma yöntemidir. İşkence yöntemi, elde edilmesi gereken bilgileri bizatihi zanlıdan almayı hedeflerken, tutuklanıp gözaltına alınma yöntemi ise suçun tespiti için zanlı ile beraber başka kaynakların da devreye sokulmasını hedeflemektedir. Olayların akışından işkence yönteminin benimsenmediğini ama gözaltına alınma yönteminin geçerli olduğunu anlamaktayız.

başka birine evlat olmaktansa 25. ayette kendisine isnat edilen kraliyet ailesine bir kötülük tasarlamak suçundan zindana girmeyi tercih ettiğini belirtmişti.

Bu isnatlardan biri “kraliyet ehline bir kötülük tasarlamak” şeklindedir. Bu isnat 25. ayette de belirtildiği gibi tutuklanmak ya da işkence edilmek gibi bir süreci gerektirmektedir.

Yusuf’un, iftira da olsa zindana atılmasını gerektirecek bir tek olay vardır. O da 25. ayetteki kadının “senin ehline bir kötülük tasarladı” (Yusuf 25) şeklindeki isnattır.

25. Ayet: Yusuf kraliyet sarayında Aziz kadının danışmanı olarak görev yapmaktadır. Fakat biri kadın diğeri erkek olan bir soruşturma komisyonu tarafından hakkında soruşturma yapılmış ve komisyondaki bir kadın tarafından görevine son verilmiştir. Bunun nedeni Yusuf’un kraliyet ehline karşı bir kötülük tasarlamış olduğu şüphesidir. Kadın bu şüphenin gerçek olup olmadığının anlaşılması için Yusuf’un geçici olarak tutuklanmasını veya işkence edilerek itiraf ettirilmesinin sağlanmasını ülkenin kralından istemiştir.

25. ayet; Kadından kaçmak için kapıya koşar, onu durdurmak isteyen kadın da arkasından koşar ve Yusuf’un gömleğini arkadan yırtar. Tam bu arada kapının önünde kadının kocası olan Aziz ile karşılaşırlar ve kadın “bana o saldırdı” diyerek önce davranır ve Yusuf’a iftira atar.

Nihayetinde birinin kadın olduğu iki soruşturmacı Yusuf hakkında iki farklı konuma sürüklenmiş ve ikisinden kadın olanı, belki de Yusuf'un iç dünyasında kraliyet ailesine karşı bir kötülük tasarısı içinde olup olmadığını anlamak için hayali bir suçlama getirmiş ve Yusuf'un görevine son vermiştir. Bu kadın böyle yapmakla kendisini değil Yusuf'un danışmanlık yaptığı Aziz kadını korumak istemiştir.

25. ayette bahsi geçen kadının tedbiren Yusuf’un görevini iptal ettiğini belirtmiştik. Bu açıklamamız doğal olarak; Yusuf’un iptal edilen görevinin nedir? sorusunu beraberinde getirecektir.

25. ayette Yusuf’un görevini iptal eden kadının isnadı şu idi. (…) (Kadın) “sadece acı veren bir işkence veya geçici olarak tutuklanmak, senin ehline kötülük tasarlamış kişi için bir ceza değildir.

Daha önce (…) min duburin kelimesi üzerinde durmuş, bunun gömleğin arkası manasına gelemeyeceğini belirtmiş ve kelimeye “bir komplo, bir tedbir” manası vermiştik.

Kadının Yusuf’un geçici bir süre tutuklanmasını veya bir işkenceden geçirilmesini istemesinin tek bir sebebi vardır. Bu sadece, itham ettiği kötülük tasarlamanın doğru olup olmadığının anlaşılması içindir. Tutuklamak ve işkenceden geçirmek itham edilen suçla ilgili başvurulan soruşturma yöntemleridir.

Onlara göre hemen bir ayet önce kadının seyyide -ki ulemamıza göre bu kişi kadının kocasıdır- hitaben yaptığı “senin ailene (karına) bir kötülük yapmak isteyenin cezası zindana atılmak veya elim bir azap değil midir” şeklindeki konuşma, açık bir şekilde Yusuf’un kendisine tecavüz etmeye kalkıştığı anlamı taşımaktadır.

Bu açıklamalardan sonra ayette geçen veelfeya kelimesinin manasının tesadüfen karşılaşmak değil, aradığını bulmak olduğunu söylememizde bir sakınca olmamalıdır.

Ayetin en başındaki "yarışma, rekabet etme" anlamına gelen fiile hiç olmayan manalar veren meallerimiz elbette ki devamında gelen kelimeleri de bu manalara göre düzenlemiş ve o kelimelere de hiç olmayan manalar yüklemişlerdir.

Ayetin devamında yine tesniye (ikili) olarak gelen ve elfeya fiili tek bir istisnası dahi olmadan tüm mealler tarafından "rastladılar" şeklinde tesadüfi bir karşılaşmayı gösterir şekilde çevrilmiştir.

Meal ve tefsirlerin bu cümleye "ikisi kapıya koştular, kadın Yusuf'un gömleğini arkadan yırttı" manası vermelerinin hiçbir asli dayanağı yoktur.

Son olarak ayette geçen ve kaddet kelimesi bir şeyi ucundan, kıyısından, köşesinden yani kısmî olarak yırtmak anlamında değil, bir şeyi uzunlamasına boydan boya keserek dilimlemek manasınadır.

İkinci olarak kelimenin başındaki min harfi cer'i Kur'an'da 3223 defa geçmektedir. Bunlardan 449 tanesi sonu tenvinle biten kelimelerin başında geçmiştir ve hepsinde de harfi cer'in kelimeye kattığı mana "herhangi bir" şeklindedir. Bu yüzden (min duburin) kelimesi "arka" manasında değil "herhangi bir arka" manasına gelmektedir. Üstelik bu kelimeye illa da arka manası verilecekse, kelimenin bir kişinin tüm sırtını değil belden aşağı kısmını ifade etmesi gerekirdi.

Mesela; ayette geçen ve tüm meal ve tefsirler tarafından "arkasından" şeklinde çevrilen kelimesine baktığımızda kelimenin sonunun tenvin ile bittiği görülecektir. Arapça da bir kelimenin sonunun tenvinli gelmesi en başta o kelimeyi nekira yapmaktadır. Fakat hemen öncesinde gelen kamisahu "onun gömleği" kelimesi marife bir kelimedir. Eğer kast edilen gömleğin arkası olmuş olsaydı, gömlek marife bir kelime olduğu için min duburin şeklinde değil min duburihe şeklinde gelmesi gerekirdi.

Bahsettiğimiz iki istisnadan biri758 aynı fiili “(Kaçmak isteyen Yusuf önde olduğu halde) ikisi de kapıya doğru koştular” diğeri ise759 (Yûsuf kurtulmak, kadın da onu yakalamak için) ikisi de kapıya kadar koştular” şeklinde çevirmişlerdir.

Bahsettiğimiz iki istisnadan biri758 aynı fiili “(Kaçmak isteyen Yusuf önde olduğu halde) ikisi de kapıya doğru koştular” diğeri ise759 (Yûsuf kurtulmak, kadın da onu yakalamak için) ikisi de kapıya kadar koştular” şeklinde çevirmişlerdir.

Ayetin ilk kelimesi olan اسْ تَبَقَا fiili müracaat ettiğimiz tüm meallerde iki istisna dışında tıpkı yukarıdaki DİB mealinde olduğu gibi “ikisi de koştu” şeklinde anlamlandırılmıştır.

İlk defa bu ayette bir kişi َسَيِّد “Seyyid” şeklinde tanıtıcı bir ünvanla kıssaya dahil edilmiştir.

Bu durumda سَيِّدَهَا seyyideha kelimesinin anlamı “o yerin (Mısır’ın) seyyidi” olmak durumundadır. Kıssanın ilerleyen bölümlerinde bu kişi melik olarak nitelenecektir.

Fakat bu ayette birçok kapıdan değil bir tek kapıdan bahsedilmekte ve bu kapının da kilitli olmadığı anlaşılmaktadır. Bunun yanında Yusuf’un kaçmasının, kadının kovalamasının hiçbir gerekçesi de yoktur.

Bir tanesi 25. ayette Seyyid, diğeri ise 21. ayette Yusuf’u satın alan adam. Bu adamın Seyyid olamayacağı gayet açıktır.

Bu önerme aynı zamanda Yusuf’un 25.ayette neden “senin ehline bir kötülük tasarlamış biri” şeklinde nitelendiğini, hakkındaki bu şüphenin hangi sebepten dolayı oluşmuş olduğunu da göstermektedir. Bu şüphe Yusuf’un Mısır’da satın alınıp özgürleştirilmeden önce yaşadığı şeylerle alakalı oluşmuştur.

İşte bu soru 23 - 30 arasındaki ayetleri yeniden gözden geçirmemizi gerekli kılmaktadır. 23 ila 30. ayetler arasında anlatılan olayların başlangıcı 25. ayettir. Çünkü tüm olaylara o ayette anlatılanlar sebep olmuştur.

Kadının isteğini reddederek kadın tarafından kilitlendiğini gördüğü kapıya doğru koşmuştur. Yusuf’u yakalamak isteyen kadın gömleğini arkadan yırtmıştır. Nasıl ve kim tarafından olduğunu bilemesek de kapı açılmış ve tesadüfen kapının yanında kadının kocası ile karşılaşılmıştır.

Bu şablon Kur'an meallerine de sirayet etmiş ve ayette geçen (ve kaddet kamisahu min duburi) bu cümleye "kadın Yusuf'un gömleğini arkadan yırttı" manası verilmiştir. Kur'an'ın Arapça metninin bu anlama gelip gelmeyeceğine bakılmamış tabiri caizse bu anlam zorla Kur'an'a kabul ettirilmiştir.

Yani kadın kendisini değil, Seyyidin ehlini kast etmiştir. Yani “senin ülke yönetimindeki ehlin” anlamında bir kelime kullanmıştır. Bu durumda bizzat konuşan kadının Seyyidin ehli olmadığı anlaşılmaktadır.

(12/25) O konuda ikisi rekabet etti. (İkisinden kadın olanı) Onun (Yûsuf'un) görevine bir tedbirle son verdi. Aradıkları ülkenin (Mısır'ın) Seyyidini makamında buldular.

“ikisi o makamda rekabet etti. (İkisinden kadın olanı) onun (Yusuf’un) görevini bir tedbiren iptal etti.”

Birinci iddia 25. ayette soruşturma yapan kadın tarafından … “Senin ehline kötülük tasarlayan kişinin tutuklanması veya acı bir işkence henüz bir ceza değildir “şeklindeki iddiasıdır. Yusuf bu iddiadan Aziz kadının şahitliği ile kurtulmuştur.

Daha önce Yusuf hakkında soruşturma yapan kadın Seyyid’e; “senin ehline kötülük tasarlamış birinin tutuklanması veya acı veren bir işkence (henüz) ceza değildir” (Yusuf 25) demiştir.

Nitekim 25. ayette krala toplumun göz bebeği, en değer verilen kişisi anlamında سَيِّدَهَا “O ülkenin seyyidi” tanımı getirilmişti. Bu durum kralın ülkeye en üst düzey yönetici olmasının zorbalıkla değil, toplumun kabulüyle olduğunu göstermektedir.

Kadının Yusuf'a herhangi bir suç isnadında bulunmadığı ama onun kafasında bir kötülük tasarladığını söyledikten sonra sarf ettiği "cezası zindana atılmak ya da acı verici bir mahrumiyetten başkası değildir" cümlesindeki özellikle "zindana atılması" kelimesi de yanlış anlaşılmıştır.

Anlamaya çalıştığımız bu ayetle ilgili son olarak kadının Seyyide söylediği "Senin (ülke yönetimindeki) ehline bir kötülük irade edenin cezası zindana atılmak veya acı veren bir işkence değil midir" cümlesi üzerinde durmak istiyoruz.

Ayette geçen kadın kapıda karşılaşılan ülkenin Seyyid’ine hitaben yaptığı َيُسْ جَن ْأَن َّإِل سُوءًا َبِأَهْلِك َأَرَاد ْمَن ُجَزَاء مَا ْقَالَت ٌأَلِيم ٌعَذَاب ْأَو “senin ehline bir kötülük dileyenin cezası zindana atılması veya acı verici bir mahrumiyetten başka bir şey midir?” şeklindeki bu konuşma sırasında, kendisinin ülkenin Seyyid’i ile bir bağının olduğunu gösteren َبِأَهْلِك biehlike “senin ehline” şeklinde kendisini Seyyid’e nispet eden bir kelime kullanmaktadır.

Evet ona tutuklanabileceği hatta işkenceye bile tabi tutulabileceği söylenmişti. Ama bu durum Aziz kadının şahitlik yapması ile ortadan kalkmıştı.

Yusuf kadından kaçmak için kapılara doğru yönelmiştir. Kadında Yusuf’u yakalamak için onun ardından koşmuş ve bir hamle yaparak Yusuf’un gömleğini arkadan yırtmıştır. Onlar tam bu haldeyken nasıl olduğu bilinmez bir şekilde kilitli olan kapı açılmış ve kadının kocası ile karşı karşıya gelmişlerdir.