O gizliliğe onunla beraber (yardımlaşmaya) iki danışman da dahil olmuştu. İkisinden biri; “Şüphesiz ki ben, herhangi bir saklananı kendim gözetler, aslını ortaya çıkarırım.” dedi. Ve o diğeri de; “herhangi bir yoruma kendi görüşümü belirtir, daha üst reisime iletirim de (kadın) bununla herkese üstün gelir” dedi. (İkisi birden) “Bize onun (sana yapılan isnadın) aslının doğru haberini sen bildir. Çünkü biz senin Muhsinlerden biri olduğuna kesinlikle eminiz (görüyoruz, dediler).”

(12/36) O gizliliğe onunla beraber (yardımlaşmaya) iki danışman da dahil olmuştu. İkisinden biri “şüphesiz ki ben, herhangi bir saklananı kendim gözetler, aslını ortaya çıkarırım” dedi “ve o diğeri de “herhangi bir yoruma kendi görüşümü belirtir, daha üst reisime iletirim de (kadın) bununla herkese üstün gelir” dedi.” (İkisi birden) “bize onun (sana yapılan isnadın) aslının doğru haberini sen bildir, çünkü biz senin Muhsinlerden biri olduğuna kesinlikle eminiz (görüyoruz, dediler).”

Aynı zaman da 36. ayette Yusuf’un iki arkadaşının anlattıklarının herhangi bir rüya olmadığını da ortaya koymuştuk.

Hatırlanacağı üzere meallerimiz 36. ayetin başındaki … bu cümleyi “Yusuf ile beraber iki genç daha zindana girdi” şeklinde çevirmişti.

O gizliliğe onunla beraber (yardımlaşmaya) iki danışman da dahil olmuştu. İkisinden biri “şüp-hesiz ki ben, herhangi bir saklananı kendim gözetler, aslını ortaya çıkarırım” dedi “ve o diğeri de “herhangi bir yoruma kendi görüşümü belirtir, daha üst reisime iletirim de (kadın) bununla her-kese üstün gelir” dedi.” (İkisi birden) “bize onun (sana yapılan isnadın) aslının doğru haberini sen bildir, çünkü biz senin Muhsinlerden biri olduğuna kesinlikle eminiz (görüyoruz, dediler).”

Daha önce de belirttik; geleneksel anlayışın bu ayette geçen iki kişinin Yusuf’u hiç tanımadıkları, ayetteki konuşmalarının gördükleri rüyalar olduğu, Yusuf’tan bu rüyaların yorumlarını istediği şeklindeki söylemi asla doğru değildir.

Oysa ayetin son cümlesinin kesinlik ifade eden … inna edatıyla başlaması, bu kişilerin Yusuf’u çok iyi tanıdıklarını göstermektedir. Bu edat, kendisinden sonra gelen cümlede varılan yargıların şüphe götürmez bir şekilde kesin olduğunu belirten bir edattır.

Şüphesiz biz seni iyilik yapanlardan görüyoruz” dedi (DİB meali).

Bu açıklamalardan sonra anlamaya çalıştığımız ayetteki … “bize onu tevilini bildir” cümlesine dönecek olursak, cümleye verilmesi gereken doğru anlamın “bize onun aslını bildir” şeklinde olması daha isabetli olacaktır.

Bize bunun yorumunu haber ver. (DİB meali).

Şimdilik bu adamın söylediği cümleye daha isabetli olduğunu öngördüğümüz meali bir daha vererek bir sonraki cümleyi anlamaya çalışalım. … Diğeri “şüphesiz ki ben kendi görüşümü belirtip bir yorumla üst başkanıma benimsetirim, (kadın) bununla herkese üstün gelir” dedi.

Bu durumda birinci adamın söylediği cümlenin tamamına … “şüphesiz ki ben herhangi bir gizliliği kendim sezinler, özünü (ortaya) çıkarırım” şeklinde bir mana vermek daha isabetli olacaktır.

İkisinden biri, “Ben rüyamda şaraplık üzüm sıktığımı gördüm” dedi (DİB meali).

Bu açıklamalardan sonra anlamaya çalıştığımız 36. ayetin ilk cümlesinin anlamı şu şekilde olmalıdır. […] “o gizliliğe onunla beraber (yardımlaşan) iki danışman da dahil oldu.”

Halbuki ayette geçen … meahu “onunla beraber” kelimesi tesadüfi bir birlikteliği değil, içerik olarak da bir birlikteliği vurgulayan bir anlama sahiptir. Bunun yanında ayetin en başındaki … dehale “girdi” fiili her üçünü birden aynı fiilde birleştirmiştir. Daha da önemlisi cümlenin “zindana girdi” şeklinde, zindana girmenin sanki onların kendi istekleriyle olduğu gibi başlamasıdır. Normal olarak zindana girilmez. Çünkü kişiler zindana bir ceza olarak başkası tarafından atılırlar/kapatılırlar.

Bu cümlenin hangi kelimesinden adamın rüya gördüğü çıkarılmıştır! Çünkü cümlenin içinde rüya anlamı verebileceğimiz herhangi bir kelime yoktur. Kaldı ki daha önce de belirtildiği üzere, eğer bu adam rüya görmüşse ve onu anlatıyorsa kullanılan kelimelerin geçmiş zaman kipinde yani mazi olması gerekirdi. Aynı şekilde ikinci kişinin de söylediklerinde rüya kelimesi yoktur ve onun söylediklerinde de kullanılan fiillerin tamamı müzaridir.

Ayetin Arapça metninde rüya anlamı verilebilecek herhangi bir kelime yokken rüya kelimesi sanki ayetin Arapça metninde varmış gibi eklenmiş bununla da yetinilmeyerek hemen hepsi muzari (geniş/şimdiki/ gelecek zaman) kipinde olan fiilleri mazi (geçmiş zaman) kipinde çevirmişlerdir.

Onunla beraber zindana iki delikanlı daha girdi. Biri, “Ben rüyamda şaraplık üzüm sıktığımı gördüm” dedi. Diğeri, “Ben de rüyamda başımın üzerinde, kuşların yediği bir ekmek taşıdığımı gördüm. Bize bunun yorumunu haber ver. Şüphesiz biz seni iyilik yapanlardan görüyoruz” dedi (DİB meali).

Aynı zamanda 36. ayeti işlerken bu adamın Mısır yönetiminde söz sahibi olan bir kurulun içinde ama alt kademelerde bir iş yaptığını da belirtmiştik.

Hatırlanacağı üzere 36. ayette fiillerin muzari ve isimlerin marife olarak geçmesinden ve bunun yanında ayetin içinde rüya kelimesi olmamasından dolayı Yusuf’un iki arkadaşının söylediklerinin birer rüya olmadığını belirtmiştik.

Daha önceki bölümlerde bu adamların “sen Salihlerden birisin” diyecek kadar Yusuf’u iyi tanıdıklarını, 36. ayetin başında geçen … bu cümleye verilen anlamın “onunla beraber iki genç daha zindana girdi” şeklinde olmasının mümkün olmadığını, doğru anlamın; “O gizliliğe onunla beraber (yardımlaşan) iki danışman da dahil oldu!” olması gerektiğini ve bu iki kişinin anlattıklarının da rüya olmadığını ortaya koymuştuk.

Ayette iki arkadaşının … nebbe’na kelimesini kullanması ve bu kelimenin anlamının yalandan arınmış haber olmasından dolayı … nebbe’na bi te’vilihi “bize onun aslını bildir” ifadesi zımnen bu iki kişinin Yusuf hakkındaki Seyyid’in ehline bir kötülük tasarlama isnadının doğru olmadığına inandıklarını göstermektedir.

Yani adamlar “sana seyyidin ehline kötülük tasarladı isnadı olmasına rağmen, kimlerden olduğunu açıklamamanın altında yatan ana sebebi bize bildir” demektedirler.

Geleneksel anlayışa göre bu iki kişi zindanda iki farklı rüya görmüş ve Yusuf’a gelerek ayrı ayrı rüyalarını anlatmış ve … “bize bunun (rüyalarımızın) yorumunu bildir” diyerek, ondan bu rüyaları yorumlamasını istemişlerdir.

Oysa bu zamir (…) müzekker (eril) bir zamirdir ve Arapçada iradesiz varlıklar bu zamirle değil … hâ zamiri ile gösterilirler.

İşte bu açıklamalara göre adamın söylediği uzun cümlenin ilk yarısına daha isabetli olduğunu öngördüğümüz mealin şu şekilde olması daha doğru gözükmektedir. … “...ve diğeri de dedi ki “kendi görüşümü herhangi bir yorumla (yoğurmayla) üstteki başkanıma benimsetirim...”

Adam bu cümleyle ne iş yaptığını açıklamaktadır. Bu söylemden adamın görevinin gizli kapaklı olduğuna inanılan işleri takip edip ortaya çıkarmak olduğu, yani bir casus veya bir soruşturma memuru olduğu anlaşılmaktadır.

Yukarıdaki meallerde “ben rüyamda gördüm” şeklinde çevrilen kelime أَرَانِي erânî kelimesidir. Bu kelime asla “ben rüyamda gördüm” anlamına gelemez.

Yaşar Nuri Öztürk Meali Bir tanesi dedi ki: “Rüyada gördüm, şarap sıkıyordum.

Ümit Şimşek Meali Onlardan biri, “Ben rüyamda şaraplık üzüm sıktığımı gördüm” dedi.

Şaban Piriş Meali Onlardan biri:-Rüyamda, şarablık üzüm sıktığımı gördüm, dedi;

Süleyman Ateş Meali Onlardan biri dedi ki: “Ben düşümde şarap sıktığımı görüyorum.”

Suat Yıldırım Meali Onlardan biri: “Ben rüyamda, kendimi şarap yapmak için üzüm sıkarken gördüm.

Ömer Nasuhi Bilmen Meali Bunlardan biri dedi ki: «Muhakkak ben kendimi (rüyâda) görüyorum ki, şarap sıkıyorum.»

Mustafa İslamoğlu Meali (Bir gün) o iki gençten biri dedi ki: “Rüyamda kendimi şaraplık üzüm sıkarken gördüm.”

Muhammed Esed Meali İşte bu iki gençten biri (bir gün): “Rüyamda kendimi şaraplık üzüm sıkarken gördüm” dedi.

Mehmet Türk Meali Onlardan biri (Yûsuf’a): “Ben (rüyamda) kendimi şarap sıkıyorken gördüm.” dedi.

Kadri Çelik Meali Biri, “(Rüyamda) şarap (üzüm) sıktığımı gördüm” dedi.

Hasan Basri Çantay Meali Bunlardan biri: «Ben rü’yamda kendimi şarab (üzüm) sıkıyor gördüm» dedi.

Elmalılı Meali (Orjinal) Birisi ben, dedi: ru’yada kendimi görüyorum ki şarap sıkıyorum

Elmalılı Hamdi Yazır Meali Birisi dedi ki: “Rüyada kendimi şarap sıkarken gördüm”.

Edip Yüksel Meali Onlardan biri: “(Rüyamda) kendimi şarap yaparken gördüm,” dedi.

Diyanet Vakfı Meali Onlardan biri dedi ki: Ben (rüyada) şarap sıktığımı gördüm.

Diyanet İşleri Meali (Yeni) Biri, “Ben rüyamda şaraplık üzüm sıktığımı gördüm” dedi.

Diyanet İşleri Meali (Eski) Biri, “Rüyamda şaraplık üzüm sıktığımı gördüm” dedi;

Cemal Külünkoğlu Meali Bunlardan biri dedi ki: “Ben (rüyamda) kendimi şarap sıkıyor gördüm”

Bayraktar Bayraklı Meali Onlardan biri dedi ki: “Ben rüyamda şarap sıktığımı gördüm.”

Bahaeddin Sağlam Meali Biri dedi ki: “Ben içki için üzüm sıktığımı görüyorum.”

Ali Fikri Yavuz Meali Delikanlılardan biri: “- Ben rüyamda kendimi şarap olacak üzüm sıkıyor gördüm”, dedi.

Ahmet Varol Meali Onlardan biri: “Ben rüyada kendimi şarap sıkıyor gördüm” dedi.

Ahmet Tekin Meali Birisi: “Rüyamda kendimi üzüm sıkarken gördüm.” dedi.

Abdullah Parlıyan Meali Sohbet esnasında onlardan biri, Yûsuf’a dedi ki: “Rüyamda kendimi şaraplık üzüm sıkarken gördüm.”

Abdulbaki Gölpınarlı Meali Bunların biri, ben dedi, rüyamda gördüm, şarap yapmak için üzüm sıkıyormuşum”

Abdulaziz Bayındır Meali Onlardan biri dedi ki; “Ben rüyada şaraplık üzüm sıktığımı gördüm.

Bu cümleden de anlıyoruz ki, Yusuf’u satın alan adam ile hem bu hem de 36. ayette bahsi geçmiş ikinci adam aynı adamdır.

Yusuf’un diğer arkadaşı 36. ayette şöyle söylemişti. َفَوْق ُأَحْ مِل أَرَانِي إِنِّي ُمِنْه ُالطَّيْر ُتَأْكُل خُبْزًا رَأْسِي ۖ “şüphesiz ki ben kendi görüşümü belirtip bir yorumla üst başkanıma benimsetirim, (kadın) bununla herkese üstün gelir” dedi

Yusuf’un arkadaşlarından biri 36. ayette şöyle demişti. خَمْرًا ُأَعْصِ ر أَرَانِي إِنِّي ben herhangi bir gizliliği kendim sezinler, özünü (ortaya) çıkarırım.”

En sonunda ikisinin beraberce söylediği … “bize o (işin)’nun aslının doğru haberini sen ver, çünkü biz senin Muhsinlerden biri olduğuna kesinlikle eminiz (görüyoruz)” cümlesi onu bu sürece getiren işin ana sebebinin ne olduğunu öğrenmek istemelerinden dolayıdır.

Bu iki adam Yusuf’un Muhsinlerden biri olduğuna dair en ufak bir şüphe taşımamaktadırlar. “Biz kesinlikle senin Muhsinlerden biri olduğunu biliyoruz, buna eminiz, bundan şüphemiz yok” demektedirler.

Normal olarak tanıma ve bilmenin, kelimenin çevirisine yansıması ve cümlenin … “biz kesinlikle senin o Muhsinlerden biri olduğunu görüyoruz” şeklinde olması gerekmektedir.

Hatırlanacağı üzere ayet … “o gizliliğe onunla beraber (yardımlaşan) iki danışman da dahil oldu” şeklinde başlamıştı.

İlk defa bir adamla ilgili bu kadar detaylı bilgiler verilmektedir. Bundan önceki ayetlerde eril kişilik olarak tanıtılan sadece iki kişi vardır. Bir tanesi 25. ayette Seyyid, diğeri ise 21. ayette Yusuf’u satın alan adam.

Meselenin daha iyi anlaşılması için … el tayru kelimesi üzerinde biraz daha durmak faydalı olacaktır. Bu kelime İnsan suresinin 7. ayetinde yaygın, bilinen, tüm insanlık, kamu, herkes anlamında kullanılmıştır.

Kur’an ise zindana giren iki kişinin meslekleri ile alakalı herhangi bir şey dememiş sadece … “onunla beraber iki genç zindana girdi” demiştir.

Yusuf’un Mısırlı biri olmadığı halde, nasıl Aziz kadının danışmanı olduğu cevaplanması gereken bir sorudur. Bu soru 36. ayette cevabını bulacaktır.

Hayır o Muhsin (Yusuf 22, 36 ve 56) ve Sıddık (Yusuf 46) olduğu için Yüce Allah’ın ödülü ile karşılaşmıştır.

Meallerimiz daha önce 6, 21, 36, 37. ayetlerde geçen “te’vil” kelimesine de yorumlama manası vermişlerdi.

Cenab-ı Hakk’ın … “onunla beraber iki genç zindana girdi” beyanına gelince; denildiğine göre bunlar, Mısır’daki en büyük kralın iki uşağı idiler.

İşte bu iki kişinin … “şüphesiz senin Muhsinlerden olduğunu görüyoruz” demesinin sebebi budur.

“İki genç de onunla (Yusuf’la) beraber zindana girdi.”

Aşçı ise şöyle dedi: “Ben de kendimi şöyle gördüm; sanki başımın üstünde üç tane sepet var. İçlerinde de ekmek ve çeşitli yiyecekler. Birden yırtıcı kuşlar, onları ısırıp koparmaya başlıyor!” Bu da Cenab-ı Hakk’ın, “Öbürü de, ben de rüyamda kendimi başım üzerinde ekmek taşırken ve kuşlar da ondan yerken gördüm” dedi” ayetinin ifade ettiği husustur.

Zira her iki adamın bunları Yusuf’a anlatmasının ana sebebi … “bize bunun aslını haber ver” şeklinde gelen bir sonraki cümlede belirtilmiştir.

Onlardan biri: “Doğrusu ben(rüyâmda) kendimi görüyorum ki üzüm sıkıyorum!” dedi.

Biri: ‘Ben (rüyamda) kendimi şarap sıkıyorken gördüm.’ dedi.