(O esnada) “O (Mısır’ın) yönetimindeki kadınlar, “Aziz kadın nefsi hakkında danışmanını ayartıyor. (Yusuf) Bir sevgiyle onun (Aziz kadının) aklını başından almış. Şüphesiz ki biz elbette onu (kadını) açık bir sapkınlık içinde görüyoruz” dedi.

(12/30) (O esnada)… “O (Mısır’ın) yönetimindeki kadınlar, “Aziz kadın nefsi hakkında danışmanını ayartıyor. (Yusuf) bir sevgiyle onun (Aziz kadının) aklını başından almış. Şüphesiz ki biz elbette onu (kadını) açık bir sapkınlık içinde görüyoruz” dedi.

30. Ayet: Aziz (yönetici) kadın ve Yusuf arasında bu olaylar yaşanırken ülke yönetiminde söz sahibi olan kadınlar, yaşanan bu durumu Aziz kadının Yusuf’u ayartmaya çalışma girişimi olarak algılatmış ve Yusuf’un kadının aklını başından aldığını, dolayısıyla Yusuf lehinde yaptığı şahitliğin onu korumak amacıyla yapıldığını söylemişlerdir.

30. ayet; Şehirdeki birtakım kadınlar bir şekilde olayı duymuşlardır ve kendi aralarında konuşmaktadırlar. “Aziz’in karısı yanındaki delikanlıya (genelde genç köle denmiştir) fena halde âşık olmuş, onu ayartmaya (yatağa atmaya) çalışıyormuş” derler.

(O esnada)… “O (Mısır’ın) yönetimindeki kadınlar, “Aziz kadın nefsi hakkında danışmanını ayartıyor. (Yusuf) bir sevgiyle onun (Aziz kadının) aklını başından almış. Şüphesiz ki biz elbette onu (kadını) açık bir sapkınlık içinde görüyoruz” dedi.

İşte Yusuf suresinde geçen ِالْمَدِينَة فِي ٌنِسْ وَة َوَقَال vekale nisvetun fil medineti cümlesi bu gerçeği ifade etmektedir ve cümlenin anlamı “yönetimde olan kadınlar dedi ki” şeklindedir.

Durumun vehametini fark eden meallerin büyük çoğunluğu َوَقَال ِالْمَدِينَة فِي ٌنِسْ وَة cümlesini, Kur’an’ın Arapça metninde olmamasına rağmen “şehirdeki bir takım kadınlar dedi” şeklinde çevirmişlerdir. Oysa ayette “bir takım” anlamı verilebilecek herhangi bir kelime veya harf-i cer bulunmamaktadır. Yüce Allah’ın ayetlerine kelime eklemek manasına gelen bu yaklaşım Allah’ın demediğini Allah demiş gibi göstermektir.

Tüm bu açıklamalardan sonra anlamaya çalıştığımız Yusuf suresinin 30. ayetinin başında geçen ِالْمَدِينَة فِي ٌنِسْ وَة َوَقَال vekale nisvetun fil medineti cümlesine gelince; bu cümlenin meal ve tefsirlerde olduğu gibi “şehirdeki kadınlar dedi ki” şeklinde çevrilmesi durumunda birçok sorun ortaya çıkmaktadır.

Şu hâlde ٌنِسْ وَة nisvetun kelimesinin kast ettiği kadınların sayısı, çoğul sayıların en azı olan 3 sayısını göstermelidir. Yani bu ayette konuşanlar sadece 3 kadındır. Yoksa şehirdeki tüm kadınlar değildir.

Özellikle ayette geçen ُتُرَاوِد turavidu fiilinin geniş/şimdiki/gelecek zamanı gösteren muzari bir fiil olmasından dolayı cümleye bu anlamın verilmesi imkânsızdır. Yüce Allah'ın muzari olarak indirdiği bir kelimeye, hiçbir kurala dayanmadan mazi bir anlam verilmesi en hafif deyimle ilkesizlik olup gerçekten çok tuhaftır.

Şehirde birtakım kadınlar, “Aziz'in karısı, (hizmetçisi olan) delikanlısından murad almak istemiş. Ona olan aşkı yüreğine işlemiş. Şüphesiz biz onu açık bir sapıklık içinde görüyoruz” dediler (DİB meali)

Bu ayetteki birçok kelimeyi işlemiş olmamıza rağmen, ayete öngördüğümüz meali vermeyi biraz daha ileri bölümlere bırakmamız gerekecektir. Çünkü bu ayet daha önceki ayetlerde anlatılan ve açıklanması sonraya bırakılan birçok sorunun cevabını bulduğu ayettir.

30. ayette geçen ibare ِالْمَدِينَة فِي ٌنِسْ وَة َوَقَال vekale nisvetun filmedîneti “şehirdeki kadınlar dedi ki” şeklindeydi. Eğer bu fiil sadece kadınlara atfedilmişse bu; “şehirdeki hiçbir erkek bunu duymadı, bunu bilmedi, bunu söylemedi” anlamına gelmektedir. Koskoca bir şehirde kadınların bu söylemini hiçbir erkeğin duymamış, bilmemiş ve söylememiş olmasının imkânı yoktur.

Şehirde birtakım kadınlar, “Aziz’in karısı, (hizmetçisi olan) delikanlısından murad almak istemiş. Ona olan aşkı yüreğine işlemiş. Şüphesiz biz onu açık bir sapıklık içinde görüyoruz” dediler (DİB meali).

Tefsir ve meallerin bu kelimeye köle, hizmetçi şeklinde mana verme leri Tevrat’ta anlatılan Yusuf kıssasında Yusuf’un köle, hizmetçi şeklinde tanıtılmasından dolayıdır.

İşte bu bilgiler ışığında ِالْعَزِيز ُامْرَأَت İmraetü’l Aziz ifadesine baktığımızda şöyle bir durum ortaya çıkmaktadır. İzafet terkipleri birinci isim (muzaf) üzerindeki bir kapalılığı gidermek için yapılmaktadır. Bu kapalılığın giderilmesi ise ancak ikinci ismin (muzafun ileyh) tanınıp bilinmesiyle mümkündür.

Şehirdeki kadınların onu niteler şekilde … feteha “Onun (dişil) danışmanı” kelimesini kullanması Yusuf’un birinin kölesi olduğunu değil, danışmanı olduğunu göstermektedir.

Ayrıca bu kelimenin fetva, danışman, görüşüne başvurulan, müftü, görüş gibi anlamları da vardır.

İmraetü’l Aziz marife isim tamlamasına verilecek en doğru anlam “O en üstün kadın” veya “En üst düzey yönetici kadın” şeklinde olmalıdır.

Bu kelime fikrine danışılan, görüşlerine başvurulan genç demektir. Meselelerle ilgili görüşüne başvurulan birinin artık kişiliğinin oturmuş olması bir yana, etrafında yaşanan olayları doğru değerlendirdiği ve bu olaylara karşı takınılacak tavrı diğer insanlardan ayrı olarak daha doğru belirlediği ve insanların da buna itibar edip ona başvurduğu anlamına gelmektedir.

Daha sonra şehirli kadınların “Aziz’in karısı genç hizmetçisine âşık olmuş, onun nefsinden murad almak istiyor” (Yusuf 30) diyen şehirli kadınların dedikodusunu işiterek, onları yemeğe çağırıp onun dillere destan güzelliğini kadınlara sergiletip, Yusuf’un güzelliğine hayran kalarak şehirli kadınların ellerini kesmelerine (Yusuf 31) sebep olan da yine Aziz’in karısıdır.

Kaldı ki şehirli kadınların söyleminde bir zina isnadı da yoktur. Onların dediği şudur; “genç danışmanını ayartmaya çalışıyor, bir sevdanın aklını başından aldığı kesin” (Yusuf 30). Bu söylemin içinde suça dönüşmüş bir iddia yoktur.

İşte bu olaylar üzerine 31. ayet َّبِمَكْرِهِن ْسَمِعَت فَلَمَّا “(kadınların) tuzaklarını anladığında” şeklinde başlamış ve kadınların 30. ayette “yönetici kadın danışmanını nefsi hakkında ayartıyor. (Yusuf) bir sevgiyle onun (Aziz kadının) aklını başından almış. Şüphesiz ki biz elbette onu açık bir sapkınlık içinde görüyoruz” şeklindeki söylemlerinin bir tuzak olduğunu belirtmiştir.

Biraz önce ٌنِسْ وَة nisvetun kelimesi üzerinde durmuş ve bu kelimenin Arapçadaki Kırık Çokluk (Cem’i Mükesser) denilen çoğul formunun ُجَمْع الْقِلَّة - Azlık çoğulu olduğunu ve kelimenin ٌفِعْلَة fi’letun vezninden geldiğini belirtmiştik. Azlık çoğulu: eğer cümlenin içinde sayının 3 den fazla olduğunu gösteren açık bir emare yoksa bunun en az çoğulu gösteren 3 sayısını belirtmesi gerektiğini açıklamıştık.

Hatırlanacağı üzere bu cümledeki müennes bir faile, müzekker bir fiil atfedilmesi üzerinde durmuş ve bu şekilde bir kullanımın ancak kadınların bir hüküm belirtmesi durumunda olabileceğini söylemiştik.

Genelde ayette geçen ِالْمَدِينَة el Medineti kelimesinden kast edilen şehrin Mısır olduğu sonucuna gidilmiştir. Fakat bu asla doğru bir yaklaşım değildir. Çünkü ِالْمَدِينَة el Medineti kelimesinin Mısır ülkesini kast ettiğini kabul ettiğimizde Mısır tek bir şehirden oluşmuş site devletine dönüşmüş olmaktadır.

bu söylemin, hüküm verme yetkisinde bulunan kadınların hükmü olduğu için dişil bir faile eril bir fiilin geldiğini belirtmiştik. Çünkü Kur'an'da birçok fiil, faili kadın da olsa sadece eril formda kullanılmaktadır. Mesela, Şahitlik yapmak, iman etmek, hüküm vermek, kafirlik etmek, fasıklık etmek gibi.

Kelime ayette fiili mazi, müfred, müzekker, gâib sigasında gelmiştir. Yani bu fiilin faili erkektir. Bu durumda ayette geçen حُبًّا شَغَفَهَا ْقَد ifadesi “(O) Bir sevdayla onun gönlünü çalmış” şeklinde olmak durumundadır. Yani kadınlar direk olarak Yusuf'a bir suçlama getirmiş, onun bir sevdayla danışmanlığını yaptığı Aziz kadının gönlünü çaldığını yani kandırdığını söylemişlerdir. Bu durumda ayetin meali şu şekilde olmalıdır.

Hatırlanacağı üzere 23.ayetin başında gelen ُرَاوَدَتْه ravedethu kelimesine “(kadın) onu sorguladı” manası vermiştik. Fakat 30. ayette ُتُرَاوِد turavidu şeklinde muzari olarak geçen aynı kelimeye “ayartmaya çalışıyor” manası verdik. Dikkatli okuyucu bunu bir çelişki olarak görecek ve aynı kelimeye neden iki farklı mana verdiğimizi sorgulayacaktır.

Aslında kadınlar “aklını baştan alan bir sevdaya tutulmuş” derlerken Aziz kadının danışmanı hakkında doğru düşünemediğini, onun bir kötülük tasarlamış olduğunu göremeyecek kadar aşkına kapılmış olduğunu söylemişlerdir. Bu durumda olan birinin yaptığı tanıklık elbette şüpheli bir tanıklık olacaktır.

İşte o ayet 30. ayete bağlanmaktadır ve kıssa kronolojik olarak 25, 26, 27, 28, 29, 23, 24, 30 şeklindedir. Yani 23 ve 24. ayetlerde anlatılan olaylar 30. ayette bahsedilen olaylarla aynı anda yaşanmıştır. İki ayeti birleştirerek okuduğumuzda şu anlam ortaya çıkmaktadır.

Ayette geçen ُتُرَاوِد turavidu kelimesinin işteş (müşareket) vezinde olması aynı zamanda “danışman” olarak nitelenen Yusuf'un da yönetici kadının (kadın Aziz) ayartmalarına cevap verdiğini göstermektedir. Yani kadınlar sadece Aziz kadına suçlama getirmemiş aynı zamanda Yusuf'un da ayartmalara olumlu cevap vererek kadının işlediği fiilde ortak olduğunu söylemişlerdir.

İstemek, arzulamak, ayartmaya çalışmak, ısrarla sorgulamak manalarına gelen bu kelime belirttiğimiz gibi müennes ve muzari bir fiildir. Bu durumda ayetin ilk cümlesinin anlamı şu şekilde olmalıdır. […] Şehirdeki kadınlar “Aziz kadın, nefsi hakkında danışmanını ayartıyor” dedi.

Kelimedeki هَا ha zamiri hemen öncesinde gelen ِالْعَزِيز ُامْرَأَت “o en üstün kadın veya yönetici kadın” isim tamlamasını göstermektedir. Yani Yusuf ülkenin en üstün kadınının danışmanlığını yapmaktadır. İşte sarayda serbestçe dolaşması, yönetimde söz sahibi olan kişilerle rahatlıkla görüşüyor olması bundan dolayıdır.

İşte bunun gibi Kur’an’ın Yusuf kıssasında geçen bir kadını ُامْرَأَت ِالْعَزِيز İmraetü’l Aziz “o en üstün kadın veya yönetici kadın” şeklinde tanıtması bu kadını Aziz yapan değerlerin Kur’an tarafından bildirilen değerler olmasını değil, o günkü Mısır toplumunun bu kadını “en üstün kadın veya yönetici kadın” olarak gördüğünü göstermektedir.

ِالْعَزِيز ُامْرَأَت İmraetü’l Aziz “o en üstün kadın” tamlamasına bakıldığında eril-dişil açısından uyumsuz olduğu görülecektir. ُامْرَأَت İmraetu kelimesi müennes (dişil)’dir, الْعَزِيز el Aziz kelimesi ise müzekker (eril)’dir.

Yusuf suresi boyunca bu kadının birisinin karısı olduğuna dair herhangi bir bilgi geçmemektedir. Tam tersi kadının bir kocası olmadığına dair deliller bulunmaktadır. Bununla ilgili açıklamalar ilerleyen bölümlerde yapılacaktır.

Temel anlamı: güçlü olmak, değerli olmak, az bulunur olmak, galip olmak anlamında olan bu kelime Kur’an’da desteklemek, galip gelmek, yüceltmek, gurur, şeref, şerefli, güçlü, vakarlı, onurlu, ağır, üstün, yönetici, put adı, Yüce Allah’ın sıfatı anlamlarında kullanılmıştır.

İmraetü kelimesinin “karı, eş, zevce, hanım” gibi bir anlamı bulunmamaktadır. Bu kelime görüldüğü gibi “kadın kişi” anlamındadır.

Tüm bu açıklamaların ötesinde ayette müennes (dişil) bir faile, müzekker (eril) bir fiil atfeden (ٌنِسْ وَة َوَقَال vekale nisvetun) bu cümlede, dedi şeklinde çevrilen َوَقَال vekale fiili basit bir söylem veya dedikodu değil, devamında gelen kadın hakkında verilmiş bir hükmün dile gelmesidir.

Bilesin ki, Mısırlı kadınlar, Aziz’in karısı hakkında, “sevgi kalbinin zarına işlemiş. Görüyoruz ki o, muhakkak apaçık bir sapıklıktadır” (Yusuf 30) deyince, onların bu şekildeki sözü Aziz’in karısına iyice dokundu da bunun üzerine o, onları bir araya getirdi.

İşte kapalı kapılar ardında bunlar olurken Aziz kadınının kilitli kapılar arkasında danışmanı ile kaldığını öğrenen kadınlar; […] “Şehirdeki kadınlar “Aziz kadın danışmanını nefsi hakkında ayartmaya çalışıyor, bir sevgi onun aklını başından almış, şüphesiz ki biz onu açık bir sapkınlık içinde görüyoruz” dedi”.

Bu soru 30. ayette cevabını bulacağı için, şimdiden o görev hakkında bir şey dememek kıssanın düzenine uygun bir davranış olacaktır.

Çünkü Aziz’in karısı anlamı verilen ِالْعَزِيز ُامْرَأَت tamlaması çok daha sonra 30.ayette gelecektir. Yüce Allah ِالْعَزِيز ُامْرَأَت tamlamasını eğer 30. ayette kullanmışsa Yüce Allah’ın önüne geçercesine hemen bu ayette geçen kadını “Aziz’in karısı” olarak nitelemenin tutarlı bir tarafı yoktur. Kaldı ki, Arapçadaki isim tamlaması şeklinde gelen ِالْعَزِيز ُامْرَأَت ifadesinin anlamının “Aziz’in karısı” olduğu nereden bilinmektedir. Bu isim tamlaması pekâla “kadın vezir” anlamına da gelmektedir.

üçüncüsü ise 30. ayette şehirli kadınlar tarafından, Yusuf’un nefsinden murad almak isteyen azizin karısına atfen kullanılmaktadır.

وَقَالَ نِسْوَةٌ فِي الْمَدِينَةِ امْرَأَتُ الْعَزِيزِ تُرَاوِدُ فَتَاهَا عَنْ نَفْسِهِ قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا إِنَّا لَنَرَاهَا فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا

İkinci iddia ise kadınların; “Aziz kadın genç danışmanın ayartıyor, (Yusuf) bir aşkla onun aklını başından almış. Onun (Aziz kadının) sapıklık içinde olduğuna dair bizim görüşümüz kesindir.” şeklinde dillendirdikleri ve Aziz kadının yaptığı şahitliği üzerinde şaibe oluşturan iddiadır.

Onlar Yusuf’un Aziz kadını kendisine aşık ettiğini, aklını başından aldığını, Aziz kadının sağlıklı düşünemediğini, açık bir sapkınlık içinde olduğunu söylemişlerdi. Sonuçta açık bir sapkınlık içinde olan birinin, kraliyet ailesine kötülük tasarlamış biri hakkında yaptığı şahitliğin şaibeli, şüpheli ve gerçeği yansıtmayan bir şahitlik olacağı sonucu kendiliğinden ortaya çıkmıştı.

Şehirli kadınlar bu olaydan sonra “Aziz’in karısı, aklını baştan aşan bir sevdaya tutulmuş, genç danışmanını ayartmaya çalışıyor.” (Yusuf 30) şeklindeki iftirayı dillerine dolamışlardır.

İkinci isnat ise Aziz kadın ile bir aşk yaşadığı hatta Aziz kadını kendisine aşık ederek onun aklını başından aldığı isnadıdır. Bu isnada Yusuf ile beraber Aziz kadının da adı karışmış, bu isnattan o da etkilenmiştir.