Onu satın alan Mısırlı kişi, hanımına dedi ki: "Ona iyi bak. Belki bize yararı dokunur veya onu evlat ediniriz." İşte böylece biz Yûsuf'u o yere (Mısır'a) yerleştirdik ve ona (rüyadaki) olayların yorumunu öğretelim diye böyle yaptık. Allah, işinde galiptir, fakat insanların çoğu bunu bilmezler (DİB meali).

Bu kadar açıklamadan sonra ayete aşağıdaki gibi mana verebiliriz. (…) Mısır'da Onu satın alıp kadınına: "Bize faydalı olacağını veya evlat edinmeyi umduğum için asıl konumunu (özgürlüğünü) ona bağışla" diyen de o kişiydi. İşte bu şekilde; Hadiselerin tevilinden ona öğretmemiz için o yerde Yusuf'a imkân verdik. Allah o tuzağa karşı üstün gelendir fakat insanların çoğu bunu bilmiyor.

Ona hadiselerin tevilinin öğretilmeye başlanması ise henüz gulam (12-13 yaş) denilen bir yaşta ve Mısır’da başlamıştı. (21. ayet)

Nitekim hatırlanacağı üzere 21. ayette Yusuf’u satın alan adam için de marife isimlere işaret eden bir ismi mevsul geçmişti. O İsmi mevsulden dolayı biz ayeti şu şekilde çevirmiştik.

İbarede geçen (…) ha zamirinin bilinen bir ismi gösterme zorunluğu bizi yine 21. ayette geçen (…) “Mısır” ismine götürmektedir. Çünkü 21-26 ayetleri arasında geçen tek marife isim odur.

Bu bilgilerden sonra zamirden önceki ayetlere baktığımızda bu zamirin onun yerine geçeceği tek marife ismin 21. ayetteki َمِصْ ر “Mısır” kelimesi olduğu rahatlıkla görülecektir.

Ayette Mısır'da onu satın alan adam ve karısı hakkında hiçbir detay verilmemekte sadece "Mısır'da onu satın alan adam karısına dedi" şeklinde tanıtılmaktadır. Geleneksel kıssayı şekillendiren tefsir ve meal müellifleri bu adamın Mısır veziri olduğunu söylemelerinin ayetten herhangi bir delili yoktur. Adamın Mısır veziri olduğu bilgisi Tevrat (İsrailiyat) kaynaklı bir bilgidir.

Bu ismi mevsulü dikkate alarak ayetin ilk cümlesine mana verilmesi durumunda, daha isabetli meal aşağıdaki gibi olmalıdır. Mısır'da Onu satın alıp kadınına: "Bize faydalı olacağını veya evlat edinmeyi umduğum için asıl konumunu (özgürlüğünü) ona bağışla" diyen de o kişiydi. İşte bu şekilde; Hadiselerin tevilinden ona öğretmemiz için o yerde Yusuf'a imkân verdik. Allah o tuzağa karşı üstün gelendir fakat insanların çoğu bunu bilmiyor.

Mesela yukarıya aldığımız ayette Yusuf'u köle olarak satın alıp evine getiren bir adamdan ve onun karısından bahsedilmektedir. Ayette adam ve karısının kimler olduğunu belirtecek herhangi bir tanımlama veya sıfat bulunmamaktadır. Kıssayı anlamaya çalışan bizler Yüce Allah'ın verdiği bu bilgilerle yetinmeli, onun tanıtmadığı kişileri adam şu kişidir, şu işi yapmaktadır, adı falandır, karısının ismi filandır şeklinde bir tanımlamanın içine girmemeliyiz.

Onu satın alan Mısırlı kişi, hanımına dedi ki: "Ona iyi bak. Belki bize yararı dokunur veya onu evlat ediniriz." İşte böylece biz Yûsuf'u o yere (Mısır'a) yerleştirdik ve ona (rüyadaki) olayların yorumunu öğretelim diye böyle yaptık. Allah, işinde galiptir, fakat insanların çoğu bunu bilmezler (DİB meali).

Oysa Yusuf henüz gulam (13-14 yaş) çağındayken Mısır’a köle olarak gelmiş ama onu satın alan adam tarafından evlat edinmek amacıyla özgürleştirilmiştir.

Ayet sadece “Mısır’da onu satın alan (eril) kişi” demektedir. Ne adından ne görevinden ne de başka bir şeyinden hiç bahsedilmemektedir.

Adamın "onu evlat ediniriz" demesinden anlaşıldığına göre bu mesva Yusuf'un özgürlüğüdür. Yusuf'un olduğu halde kadına "ona mesvasını ikram et" demesi, aslında "ona özgürlüğünü geri ver" anlamına gelmektedir.

Dolayısıyla Yusuf hakkında söylenen مَكَّنَّا mekkenna kelimesi, yerleştirdik değil "imkân verdik" anlamında olmalıdır. Kaldı ki, Yusuf'un Mısır'a yerleşmesine Yüce Allah değil ona haince tuzak kuran kardeşleri sebep olmuştur.

Yukarıdaki mealde olduğu gibi bu ibareyi "rüya yorumlarını öğretelim diye" şeklinde çevirmenin doğru olmadığını bir önceki kitapta ortaya koymuştuk. Arapça metin gayet açık bir şekilde "li nuallimehu min te'vilil ehadis" demektedir. Ehadis kelimesinin anlamları içinde rüya anlamı olmadığı gibi, kelimenin Kur'an'daki 36 kullanımının hiçbirinde bu kelimeye rüya anlamı verilmemiştir.

(12/21) Mısır’da Onu satın alıp kadınına: “Bize faydalı olacağını veya evlat edinmeyi umduğum için asıl konumunu (özgürlüğünü) ona bağışla” diyen de o kişiydi. İşte bu şekilde; Hadiselerin tevilinden ona öğretmemiz için o yerde Yusuf’a imkân verdik. Allah o tuzağa karşı üstün gelendir fakat insanların çoğu bunu bilmiyor.

Meal ve tefsirlerimize göre Yusuf’u köle pazarından satın alıp eve getiren ve karısına “belki bize faydası dokunur veya onu evlat ediniriz ona iyi davran ve ikram et” (Yusuf 21) diyen Aziz’dir.

Bu kişinin 21. ayette Yusuf’u köle iken satın alan adam ve aynı zamanda 36 -42.ayetler arasında anlatılan olaylardaki ikinci adam olduğunu belirtmiştik.

O ayette Mısırlı bir adamın Yusuf’u köle alarak satın aldığından bahsedilmiş ve tıpkı bu ayette olduğu gibi o adam da bir ismi mevsul … ile tanıtılmıştı.

Adam karısına iki şıklı bir önermeyle Yusuf’u özgürleştirmesini söylemektedir. Birincisi “bize faydalı olur” ikincisi ise “evlat ediniriz.” İşte bu söylem bize şu soruyu sordurmaktadır. Yusuf evlat edinildi mi?

Fakat Yusuf’un neye karşılık zindanı daha çok tercih ettiği sorusu hala cevabını bulamamıştır. Bu sorunun cevabını bulmak için 21. ayete dönmek durumundayız.

21. Ayet: Mısır’a köle olarak getirilen Yusuf, Mısır’lı bir adam tarafından satın alınıp evine getirilmiş ve faydalanma veya evlat edinme umuduyla onu özgürleştirmesini karısından istemiştir. Devam ayetlerinden Yusuf’un özgürleştirilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Bunlar olurken Yusuf henüz gulam denilen bir yaştadır ve 6.ayette babası tarafından kendisine haber verilen hadiselerin tevilinden öğretilme o yaşlarda başlamıştır.

21. ayet: Aziz Yusuf’u köle pazarından alıp eve getirir ve hanımına ona iyi bakmasını söyler.

21. Ayette olayların yaşandığı yerin Mısır olduğu bize bildirildiğine göre الْمَدِينَة el medine kelimesi “Mısır yönetimi” anlamına gelmektedir.

Bu ayetten Yusuf'un köle olarak Mısır'a getirildiği anlaşılmaktadır... Yusuf'u Mısır'da satın alan adam ve karısı daha ilk günden Yusuf'u özgürleştirmişlerdir. Yine bu ayetten 6. ayette Yakup'un "sana hadiselerin tevilinden öğretecek" şeklinde bildirdiği hadiselerin tevilinden öğretilme sürecinin Yusuf daha küçük yaşlardayken başladığı anlaşılmaktadır.

Mısır'da Onu satın alıp kadınına: "Bize faydalı olacağını veya evlat edinmeyi umduğum için asıl konumunu (özgürlüğünü) ona bağışla" diyen de o kişiydi. İşte bu şekilde; Hadiselerin tevilinden ona öğretmemiz için o yerde Yusuf'a imkân verdik. Allah o tuzağa karşı üstün gelendir fakat insanların çoğu bunu bilmiyor.

Mesela, 21. ayette olduğu gibi bu ayette de hiçbir ayırıcı ve tanıtıcı özelliği gündeme getirilmeden bir kadından bahsedilmektedir. Ne bir isim ne de bir unvan verilmemiştir.

O yaşıyla alakalı olarak en son şeyler bir önceki ayette söylenmişti. O ayetten bir yandan Yusuf'un köleliğinin bittiğini diğer taraftan hadiselerin tevilinden öğretilme sürecinin başladığını öğrenmiştik.

Bu kelimeyi hiç çevirmeden ُمَثْوَاه أَكْرِمِي ibaresine bir anlam verecek olursak, ifade "Ona mesvasını ikram et" şeklinde olmak durumundadır.

Aslında ismi mevsul olmasından dolayı ayetin ilk cümlesinin anlamı […] "Onu (Yusuf'u) Mısır'da satın alan da o kişiydi" olması gerekmekte ve "o kişi" diye belirtilen adamın, metnin daha öncesinde bahsedilmiş marife bir isim olması gerekmektedir.

(12/21) Mısır'da Onu satın alıp kadınına: "Bize faydalı olacağını veya evlat edinmeyi umduğum için, asıl konumunu (özgürlüğünü) ona bağışla!" diyen de o kişiydi.

Köle olarak geldiği Mısır’da bir devlet görevlisinin evine yerleşmiştir (Yusuf 21), dolayısıyla orada da öğrenmesi mümkün değildir.

meal müelliflerimizin 6, 21, 36, 37. ayetlerde geçen … “te’vil” kelimesine de yorum manası vermelerinin doğru olmadığını belirtmiştik

Yusuf Mısır’a köle olarak gelmiş ama hemen özgürlüğüne kavuşmuştur. Yüce Allah hadiselerin tevilinden öğrenmesi için ona imkân vermiştir (12/21. ayet).

İşte bunlar olduktan sonra Yüce Allah Yusuf’a hadiselerin te’vilinden öğretilmeye başlandığını bildirmişti (Yusuf 21-22).

Fakat 21. ayetteki Yusuf’u satın alan adamla, 36. ayette “ben kendi görüşümü belirtir, bir yorumla üst başkanıma benimsetirim, (kadın) bununla herkese üstün gelir” diyen adamın aynı adam olduğunu gösteren kuvvetli bağ kurduracak herhangi bir kelime yoktur.

Ona iyi bak. (…) "Ekrimi Mesvahu" İbaresini "ona iyi bak" şeklinde bir çeviriyle karşılayanlar ayette geçen kelimelerin birini hiç çevirmemiş olmaktadırlar.

Meallerimiz daha önce 6, 21, 36, 37. ayetlerde geçen “te’vil” kelimesine de yorumlama manası vermişlerdi.

Mısır’da Onu satın alıp kadınına: “Bize faydalı olacağını veya evlat edinmeyi umduğum için asıl konumunu (özgürlüğünü) ona bağışla” diyen de o kişiydi. İşte bu şekilde; Hadiselerin tevilinden ona öğretmemiz için o yerde Yusuf’a imkân verdik. Allah o tuzağa karşı üstün gelendir fakat insanların çoğu bunu bilmiyor.

Onun yerini yüce tut. (…) "Bunun yerini üstün tut, onun yerini yüce tut" şeklindeki çevirilere gelince. (…) Herhangi bir olay da yaşamadığı için, onun kendisinden kaynaklanan değerli bir konumu olduğunu, ev sahibi ve sahibesinin bilmesine imkân yoktur.

Bunun yerini iyi yap, kendisine güzel bak. (…) "İzzet ikramda bulun, güzel ağırla", "bunun yerini iyi yap, kendisine güzel bak" ve "buna izzetle muamele et" şeklinde çevirenler ise; biri isim diğeri fiil olan iki kelimeyi de fiile çevirmektedirler.

Onun yerini üstün tut. (…) "Bunun yerini üstün tut, onun yerini yüce tut" şeklindeki çevirilere gelince. Yusuf henüz eve girmemiştir. O evde veya o ailede henüz bir yer sahibi değildir.

İzzet ikramda bulun, güzel ağırla. (…) "İzzet ikramda bulun, güzel ağırla", "bunun yerini iyi yap, kendisine güzel bak" ve "buna izzetle muamele et" şeklinde çevirenler ise; biri isim diğeri fiil olan iki kelimeyi de fiile çevirmektedirler.

Bu ibare mealler tarafından şu çeşitlilikle çevrilmiştir. Buna izzetle muamele et.

عَسَىٰ أَن يَنفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا