Bu durumda ayetin çevirisi şu şekilde olmalıdır. (Bekledikleri o) kervan geldi, bunun üzerine onlar (Yusuf'un kardeşleri) azmettiricilerini gönderdiler. O da üzerine düşen aracılığını yaptı. (Kervandakilere) şu köle çocuk (sizin için) ne kadar iyi bir haber. Ve onun etinin kesik olduğunu açığa çıkardılar (gösterdiler). Allah bu şeyi (tasarlayarak) yapıyor olduklarını elbette bilendir.

Tüm bu açıklamalar bize göstermiştir ki Yusuf 12/19 da geçen eserruhu kelimesinin açığa çıkarma anlamı da bulunmaktadır. Şimdi ayette geçen veeserruhu bidaaten ibaresine bütüncül bir anlam verilmesi durumunda en doğru anlamın "onun etinin (cinsel organının) kesik olduğunu açığa vurdular" daha doğru olacağı kanaatindeyiz.

İşte bu durum 12/19 da geçen veeserruhu bidaaten ibaresine "ticaret için sakladılar" anlamını vermenin doğru olamayacağını göstermektedir. Ayrıca ticaret için sermayenin saklanması ticareti imkansız hale getirmektedir.

Ayetin devamında geçen ibaresine tüm meal ve tefsirler "onu ticaret için gizlediler" anlamı vermişlerdir. Tefsirler bu anlamı verdikten sonra onun kim/kimler tarafından ne şekilde gizlendiği ile ilgili uzun rivayetler aktarmışlardır.

Buna göre ayette geçen cümlesinin "Şu (buluntu)çocuk (köle)ne sevindirici bir haber" şeklinde çevrilmesi daha isabetli gözükmektedir.

Bu açıklamalardan sonra ayetin ... kısmına şu manayı vermek daha doğru olmalıdır. "Bir kervan geldi (Yusuf'un kardeşleri) azmettiricilerini (sözüne uydukları önderlerini) gönderdiler. Bunun üzerine O kendisine düşen (yakışan) aracılığı yaptı."

Ayete verilen "Bir kervan geldi ve sucularını (kuyuya) gönderdiler, o da (gidip) kovasını saldı, (Yusuf'u görünce) «Müjde! İşte bir oğlan!» dedi. Onu bir ticaret malı olarak sakladılar. Allah onların yaptıklarını çok iyi bilir" mealinde bu kadar çok açmaz olmasına rağmen ısrarla bu mananın üzerinde durmak, İsrailiyatla örülmüş kıssaların kafalarda ne kadar sağlam yer edindiğini göstermektedir.

Yusuf 12/19. ayet (bir kervan geldi) şeklinde başlamış hem "geldi" fiili hem "kervan" ismi müfred (tekil) ve müennes (dişi siğa) gelmiştir. Ama hemen ardından gelen (gönderdiler) fiili ise cemi (çoğul) ve müzekker (erkek siğa) olarak gelmiştir.

Bu durumda Yusuf 12/19 da geçen varidehum kelimesi "onların sucuları" anlamında değil, tıpkı Firavun için kullanıldığı gibi, bir hedefe varmak için peşine takılan kişi anlamında kullanılmıştır. Yani "onların lideri, fikirleriyle yön veren, onları yönlendiren, azmettiren" anlamındadır.

Fakat bunu yaparken hep yaptığımız gibi önce geleneğin verdiği mealleri verecek ve neden o meallerin olmaması gerektiğini irdeleyeceğiz. Bir kervan geldi, sucularını gönderdiler. Kovasını suya sarkıttı. "Ne mutlu bana! İşte bir oğlan çocuğu!" diye haykırdı. (Yusuf'un kardeşleri) satılık köle olsun diye gerçeği gizlediler. Allah onların ne yaptıklarını biliyordu.

Yine ayette geçen ya buşra ibaresinin tefsiri için şunlar söylenmiştir. Suddi'nin söylediği görüşe göre Ya Buşra! diye nida eden sakanın arkadaşı idi ve sakanın adı "Büşra" idi. Binânaleyh o ona, senin "Ya Zeyd" dediğin gibi, "Ya Büşra!" demiştir. A'meş'in de şöyle söylediği rivayet edilmiştir; "Saka, adı "Büşra" olan bir kadına seslenerek "Ya Büşra!" dedi.

Yine kuyunun suyu çorak iken Yusuf (a.s) içine atılınca tatlı olduğu; kervan sahiplerinin, kendilerine su getirsin diye, Malik b. Za'r el-Huzai adında birini kuyuya yolladıkları da rivayet edilmiştir.

Sonrasında ise durum daha da karmaşık hal almaktadır. ًبِضَ اعَة ُوَأَسَرُّوه “Onu alıp ticaret malı olarak sakladılar” ibaresinde Yusuf’u saklayanın kervan olduğu söylenmektedir. Oysa kervanın bir çukurda bulduğu çocuğu saklamasının hiçbir anlamı yoktur. Üstelik Yusuf gulam olmasına rağmen etrafında olup bitenleri anlayacak yaştadır. Kuyudan ta Mısır’a kadar uzun bir yolculukta böyle bir çocuğu saklamaları hiç mümkün gözükmemektedir. Bunun yanında bu olaylar olurken Yusuf’un kurtulmak için herhangi bir çabasının olmaması da garip ve çok dikkat çekicidir.

Bu kuyu 12/19’da yine karşımıza çıkacaktır. O ayette olay tam da kardeşlerin dediği gibi gelişmekte, oradan geçen bir kervanın sucuları kuyudan su çekmek için kovalarını kuyuya daldırmaktalar... Ama kovadan bekledikleri gibi su değil de bir ğulam çıkmaktadır. Kervan’ın o bölgenin insanları olmadıkları bellidir ama buna rağmen hem kuyudan hem de kuyunun dibinde su olduğundan haberdardırlar.

Yusuf’un kardeşleri ile yaşadığı olaylarda henüz cezai ehliyeti olmayan, tek başına sorumluluk üstlenemeyecek kadar küçük olduğunu 12/19. Ayette geçen ğulam kelimesinden anlıyoruz.

(12/19) (Bekledikleri o) kervan geldi,519 bunun üzerine520 onlar (Yusuf’un kardeşleri) azmettiricilerini521 gönderdiler. O da üzerine düşen522 aracılığını yaptı523. (Kervandakilere) şu köle çocuk524 (sizin için) ne kadar iyi bir haber.525 Ve onun etinin kesik olduğunu526 açığa çıkardılar (gösterdiler).527 Allah bu şeyi (tasarlayarak) yapıyor olduklarını elbette bilendir.

Kur’an’da 13 defa geçen bu kelime “ergenlik yaşına henüz yeni girmiş, bıyıkları yeni terlemiş genç” anlamına gelmektedir. Bu yaş erkek çocuklarında genelde 13-14 civarında olmaktadır.

Daha önce geçen 19. ayette Yusuf hadım haline getirilirken onun henüz bir gulam olduğu söylendiği için, onun Mısır'a geldiğinde yaşının 13-14 civarında olması gerekmektedir.

Yusuf'un kardeşleri tarafından köle kervanına satıldığı sırada, henüz bir gulam olduğunu 19. ayette görmüştük. Gulam kelimesi, bıyığı yeni terlemiş genç, ergenlik çağına yeni girdiği belli olan çocuk demektir.

(12/19) (Bekledikleri o) kervan geldi,521 bunun üzerine522 onlar (Yusuf'un kardeşleri) azmettiricilerini523 gönderdiler. O da üzerine düşen524 aracılığını yaptı525. (Kervandakilere) şu köle çocuk526 (sizin için) ne kadar iyi bir haber.527 Ve onun etinin kesik olduğunu528 açığa çıkardılar (gösterdiler).529 Allah bu şeyi (tasarlayarak) yapıyor olduklarını elbette bilendir.

12/19. ayetin son kısmındaki "vallahi alimun bima yea'melune" cümlesine gelince; Cümlede geçen yea'melune fiilinin muzari (geniş, şimdiki, gelecek zaman kipinde) olması, alimun kelimesinin sıfat olması sebebiyle verilecek anlamın da şimdiki ya da gelecek zamana dönük olmasını gerektirmektedir. Bu durumda anlam "Allah ise onların yapacakları şeyleri de bilendir" veya "Allah ise yapıyor oldukları şeyleri de bilendir" şeklinde olmak durumundadır.

İbarede geçen nida harfinin "yazık, vah" anlamına gelmesi de mümkün değildir. Çünkü hemen sonra gelen Büşra kelimesi "beklenen ve umulan sevindirici, mutluluk verici haber" demektir. Kur'an'daki kullanımlarından da yola çıkarak bu ibarenin anlamının "ne sevindirici haber" ya da "ne kadar iyi bir haber" olduğunu söylememizde herhangi bir sorun olmamalıdır.

Mesela ele alacağımız ayet bağlamında tefsirlerimizde şunlar söylenmiştir. Bir kervan geldi, sucularını gönderdiler. Kovasını suya sarkıttı. "Ne mutlu bana! İşte bir oğlan çocuğu!" diye haykırdı. Yusuf'un kardeşleri satılık köle olsun diye gerçeği gizlediler. Allah onların ne yaptıklarını biliyordu.

Cümlede geçen … kelimesi üzerinde 19. ayeti işlerken detaylı bilgiler vermiş, kelimenin diğer anlamlarının yanında sayı olarak 3-9 sayısını gösterdiğini belirtmiştik.

"Ne kısmet! diye bağırdı, "bir oğlan çocuğu bu" diğer kalan meallerin hepsinde de çeviriler bunlara benzer şekildedir.

"â…müjde bu bir gulam, dedi"

"Müjde, burada bir erkek çocuk var!, dedi"

""Müjde! Müjde! İşte bir oğlan" dedi"

""Müjde" dedi, işte bir erkek çocuk"

Hey müjde!...bu bir çocuk dedi

Meallerimiz bu cümleyi şu şekillerde çevirmişlerdir. "Müjde! Diye bağırdı, burada bir genç var,"

(19) Bir kervan gelmiş, sucularını suya göndermişlerdi. Sucu kovasını kuyuya salınca, “Müjde! Müjde! İşte bir oğlan!” dedi. Onu alıp bir ticaret malı olarak sakladılar. Oysa Allah, onların yaptıklarını biliyordu. … Bu iki ayete bakıldığında fiiller tekil ve çoğul arasında gidip gelmektedir. Mesela 19. ayetin başında ٌسَيَّارَة ْوَجَاءَت “kervan geldi” şeklinde kervana atfedilen fiil tekil gelirken, hemen sonrasında gelen … “sucularını gönderdiler” ibaresinde fiil çoğula dönüşmektedir. Bir sonraki ibarede ise suculara atfedilen ٰفَأَدْلَى feedlâ fiil tekrar tekil hale dönmektedir.

(12/19) (Bekledikleri o) Kervan geldi,[33] bunun üzerine[34] onlar (Yusuf'un kardeşleri) azmettiricilerini[35] gönderdiler. O da üzerine düşen[36] aracılığını yaptı[37]. (Kervandakilere) Şu köle çocuk[38] (sizin için) ne kadar iyi bir haber.[39] Ve onun etinin kesik olduğunu[40] açığa çıkardılar (gösterdiler).[41]

Geriye kalan 3 kullanımdan bir tanesi Yusuf 19. ayette … ya yusra “ne güzel haber” şeklinde hayret ve sevinç belirtmek için kullanılmıştır. İlgili ayeti işlerken üzerinde detaylıca durulmuştu.