El Yazma Mushaflar — Künye Bilgileri

Hicri 1. yüzyılın sonu veya 2. yüzyılın başına tarihlenen bu nüshanın Emeviler döneminde yazıldığına dair güçlü deliller vardır. 40 cm yüksekliğinde ve toplamda 80 kg ağırlığında olan Mushaf’ın sayfaları 57X68 cm ebatlarındadır. Mevcut folyolar Kuran'ın yaklaşık yüzde 99'unu barındırmaktadır. Hicri 1. yüzyılın sonu veya 2. yüzyılın başına tarihlenen bu nüshanın Emeviler döneminde yazıldığına dair güçlü deliller vardır. 40 cm yüksekliğinde ve toplamda 80 kg ağırlığında olan Mushaf’ın sayfaları 57X68 cm ebatlarındadır. Mevcut folyolar Kuran'ın yaklaşık yüzde 99'unu barındırmaktadır.

Sure 18, ayet 77'den Sure 23, ayet 55'e kadar Kuran metninin sadece bir kısmını içerir. Kökeni Şam şehridir.

Mürekkep kahverengi siyahtır ve el yazmasının birçok yaprağında solmuştur. Solmuş kısımlar, özellikle el yazmasının ikinci yarısında yoğun bir şekilde koyu siyah mürekkeple rötuşlanmıştır.Sureler birbirinden surenin adını gösteren kırmızı bir yazı ile ayrılmıştır . Bazen de sûrenin başladığı Kur'an'ın gizemli harflerinden bahsetmiştir.

Birmingham Kuran el yazması, üzerine eski bir Kuran el yazmasının iki yaprağının yazıldığı bir parşömendir . Üniversitenin Cadbury Araştırma Kütüphanesi tarafından tutulan Mingana Orta Doğu el yazmaları Koleksiyonunun bir parçasıdır. El yazması, parşömen üzerine mürekkeple Arapça Hijazi alfabesi kullanılarak yazılmıştır ve hala net bir şekilde okunabilmektedir. Yapraklar, Sure 18'den (Kehf) ila 20'ye (Taha) kadar olan sureleri muhafaza eder. 2015'te Birmingham Üniversitesi'nde ve ardından 5 Ağustos 2016'ya kadar Birmingham Müzesi ve Sanat Galerisi'nde sergilendi. Cadbury Araştırma Kütüphanesi, el yazmasının multispektral analizini ve mürekkeplerin XRF analizini gerçekleştirdi.

Kırmızı noktalamaların kullanıldığı Mushaf’ta harekelendirme yapılmamıştır.  Ayet sonları okunaksız olsa da her 10 ayet sonunda kırmızı yuvarlak daireler kullanılmıştır. Nüshada bulunan sure-ayet aralıkları aşağıdaki gibidir: 1)10:3 ile 12:30 arası 2)12:45 ile 12:97 arası 3)13:1 ile 14:45 arası 4)22:36 ile 22:73 arası 5)23:23 ile 24:40 arası 6)28:69 ile 28:84 arası 7)29:119 ile 31:22 arası

Bu el yazması Fransız oryantalist "Jean Joseph Marcel" veya "John Joseph" ile Mısır'a gelene kadar Kahire'deki Amr bin EI-Ass Camii'nde muhafaza edildi. Marcel, Napoleon Bonaparte’ın Mısır seferinin sonunda (18.yy) Mısır’da Campaign Matbaası’nı yürütüyordu ve seferler sırasında el yazmalarının 250 varakını ele geçirmeyi ve Fransa'ya kaçırmayı başardı.

Kuzey Afrika (Tunus) kökenli bir nüshadır. Aglebiler tarafından yazıldığı tahmin edilmektedir (Abbasi Halifesi Harun Reşid dönemi).  Ayet sonları sola yatık üçlü ve dörtlü çizgi gruplarıyla ayrılmış, her 5 ayette yuvarlak sembol, her 10 ayette ise köşeli sembol kullanılmıştır.

Bu nüshanın 56 varağı Paris’te Bibliothèque Nationale de France’da (Fransa Ulusal Kütüphanesi) Arabe-328(a), 14 varağı 328(b), 1 varağı Vatikan Kütüphanesi’nde Vat.Ar.1605/1, 1 folyosu ise Londra Khalili Kleksiyonu’nda KHQ61 koduyla muhafaza edilmektedir. Parça parça bulunan bu nüshanın Paris varaklarını Dr. Tayyar Altıkulaç birleştirerek “Paris Nüshası” ismiyle yayınlamıştır. Kalan 3 sayfayı ise www.elktb.net ekibi ekleyerek bu sitede hepsini birlikte yayınlamıştır. Bu haliyle Kuran’ın yaklaşık %35’ini içermektedir. Bu nüshaya ait olduğu iddia edilen, Tayyar Altıkulaç’ın da bahsettiği St. Petersburg Müzesi’nde bulunan 14 (Toplamda 26) varağın, yaptığımız inceleme neticesinde başka bir nüshanın parçaları olduğu kanaatine varılmıştır. Paris’teki nüshalar Kahire, Fustat, Amr Bin As Cami’sinden Jean-Louis Asselin de Cherville tarafından alınıp batıya taşınmıştır. Vatikan ve Londra’daki nüshaların hikayesini ise henüz bilmiyoruz.

Kahverengi mürekkeple yazılmış metinde hareke yoktur, noktalama ise erken döneme aittir. Ayet sonları küçük eğik çizgi grupları ile yapılmış olup her 10 ayet, içi boş siyah bir daire içindeki ebced sistemiyle ayrılmıştır. Sure bağları ve sonları süslemesiz boş bir satır ile ayrılır. Sure sonlarında sonradan eklendiği düşünülen “Hatimatü sureti” ifadesi vardır.

Noktasız metin, i'cam işaretleri barındırmaktadır. Ayetler 3 yatay çizgiden oluşan bloklar ile ayrılmıştır. Beşli ayet grupları ise görseldeki şekille işaretlenmiştir. Mushaf’ın dış görünümüne dair bazı görseller:

M.S 7. Yüzyıl Kutsal Kur'an-ı Kerim, Rampur Raza Kütüphanesi koleksiyonundaki en eski ve en nadir El Yazması'dır. Dördüncü Halife Hazreti Ali'ye atfedilen ilk Kufik yazısında Parşömen üzerine yazılmıştır. El Yazmaları için Ulusal Görev (Hükümet. Hindistan'ın) Hindistan'ın Ulusal hazinesi olarak ilan etti. Emirul Mu'minin Ali B. Ali Talib El-Kureyşi El-Haşimi'nin hattatlığına atfedilen paha biçilmez bir nüsha. Kağıt kenarlarında modern altın ve renkli kenarlıklar bulunmaktadır.

4. Halife Ali Bin Ebi Talip'e nispet edilen bu nüsha Hicri 1. yüzyılın sonları veya 2. yüzyılın başlarına tarihlenmektedir. Kullanılan işaretlemeler ve bir dizi başka değerlendirmelerden dolayı Ali Bin Ebi Talip'in yazmış olması ihtimal dışıdır. Bu değerlendirmeleri Dr. Tayyar Altıkulaç'ın kaleminden detaylı olarak aşağıda okuyabilirsiniz. Detaylı çalışması ve yayın izni için kendisine teşekkür ediyoruz. (Mesahif-i Kadime: Gu¨nu¨mu¨ze Ulaşan İlk Mushaflar Üzerine Bir İnceleme- IRCICA Yayınları - 2015) Nüshanın Sana'daki El-Camiu'l-Kebir'in (Ulu Cami) önce deposundan ve daha sonra çatı arasından çıkan Mushaf parçaları ve varaklarıyla bir ilgisi yoktur, öteden beri bilinen bir Mushaf’tır. Nüsha 34x36 cm ebadındadır ve sayfalarında 20 satır mevcuttur. Ayet sonlarında üst üste istif edilmiş, hafif sola eğimli bugünkü¨ harekeleri andıran ve genellikle beş-altı çizgiden oluşan durak işaretleri mevcuttur. Her on ayetin sonunda dairevi şekilde ve müzeyyen taşir işaretleri vardır. Ayrıca her yüz ayetin sonunda biraz daha büyükçe ve içleri süslemeli dikdörtgen şekillere yer verilmiştir. Sureler ise içleri yine değişik renkte süslemelerle doldurulmuş, genellikle bir satır boyunda ve genişliğinde dikdörtgen şekillerle birbirinden ayrılmıştır. Nüshada erken dönem noktalamalar ve hareke işaretleri mevcuttur. Elimizdeki Mushaf’ın yaklaşık %85'ini ihtiva etmektedir. Kalan bölümler çalınmış ve kaybolmuştur. Nüshanın orijinali Sana'da El-Camiu'l-Kebir'in kütüphanesinde bulunan şifreli çelik bir kasada muhafaza edilmektedir.

Nüsha hakkında daha detaylı bir çalışma Dr. Tayyar Altıkulaç tarafından yapılmıştır. Sure başlarındaki notlar, taşir işaretleri, duraklar gibi detaylı bilgiler ve incelemenin tamamı aşağıdadır. (Mesahif-i Kadime: Günümüze Ulaşan İlk Mushaflar Üzerine Bir İnceleme - IRCICA Yayınları - 2015) Türk ve İslâm Eserleri Müzesi’nde Hz. Osman Mushafı olarak bilinen bu Mushaf hakkında bildiklerimiz, Topkapı Mushafı’nda olduğu gibi çok azdır. Envanter defterindeki bilgiler de onu bize tanıtmaktan uzaktır. 1. a) Mushaf Türk ve İslâm Eserleri Müzesi’ne 30 Mart 1330 (12 Haziran 1914) tarihinde Ayasofya Kütüphanesi’nden intikal etmiş, 457 numarada kayıtlı olarak bugüne kadar muhafaza edilmiştir. Ayasofya Kütüphanesi’ne ne zaman ve nereden geldiğine dair bir bilgi yoktur. b) Sonradan yazılan varaklardan olan 1’inci yaprağın ilk yüzünün ortasında hendesî düzenlemeleri beyaz çizgilerle ayrılmış; mavi, kırmızı ve yeşil renklerin kullanıldığı, yaldızla müzeyyen dairevî bir şekil vardır. Onun yanında Osmanlı Padişahı I. Mahmud’un (1730-1754) vakıf mührü yer almaktadır.

Nüshanın 1811 (H. 1226) yılında Mısır valisi Mehmed Ali Paşa tarafından dönemin padişahı 2. Mahmud’a gönderildiği bizzat nüshadaki el yazısı nottan anlaşılmaktadır. Halife Osman tarafından yazıldığı belirtilmiştir.

Nüshanın 1917 yılında, 1. Dünya Savaşı esnasındaki Medine kuşatmasından dolayı koruma amaçlı olarak Fahreddin Paşa tarafından İstanbul’a nakledilen 30 sandık dolusu “kutsal emanetler” yükünün bir parçası olduğu envanter kayıtlarından anlaşılmaktadır. Süslemeler kullanılmadığı için sade bir görsellik göze çarpar. Hareke kullanılmamış, noktalar ise nadiren kullanılmıştır. Bazı ayet sonu işaretleri 3 küçük yatık çizgi şeklinde olup, 10’lu ayet gruplarını belirtmek için noktalarla oluşturulmuş geometrik şekiller içerir. Silinme veya bozulmadan dolayı ayet sonlarında düzensizlik gözlenmektedir. Erken dönem metinlerinde ayet sonları elimizdeki Mushaf’a göre yüzde yüz uyum içermez. Detaylı bilgi için tıklayınız:  https://www.islamic-awareness.org/quran/text/mss/medina1a.html

Parşömen üzerine bu yatay formatlı el yazması, Kuran'ın 4. (Nisâ Suresi), 6. (En'am Suresi), 7. (A'raf Suresi) ve 10. (Yunus Suresi) bölümlerini içeren ışıklı bir Kuran parçasıdır. ). Parça muhtemelen H. 3. yüzyıla / MS 9. yüzyıla aittir. Metin, koyu kahverengi mürekkeple Erken Abbasi (Kufi) yazısıyla yazılmış ve kırmızı ve yeşil noktalarla seslendirilmiştir. Stilize ha' harfi şeklindeki ayet işaretleri ve rozetler, beşli ve onlu beyit gruplarını göstermektedir. Metin, daha sonra kırmızı, mavi ve altın çerçeve çizgileri ve çok renkli ve altın çiçekli bir kenarlıkla çerçevelenir. Orta loblu, sivri oval ve pandantifli siyah kör kalıplı deri cilt, AH 13. yüzyıla / MS 19. yüzyıla atfedilebilir.