Yusuf suresinin 6. ayetinde Yusuf’a hadiselerin tevilinin öğretileceği söylenmişti.

Yusuf'un gördüğü rüyanın geleceği önceden bildirilen ama ismi bildirilmeyen resulün özellikleri arasında bulunması gerektiğini söylemiştik. İşte Yusuf'un gördüğü burhan bu olmalıdır. O bu burhan sayesinde babası Yakup'tan sonra kendisinin resul olacağını bilmiş

Ama Yakup’un söylediklerinin rüyada görülen hiçbir sembolle alakası kurulmamıştır. Rüya ile söylenenler arasında en ufak bir benzerlik yoktur. Kaldı ki ne ayetin öncesinden ne de sonrasından Yakup’un söylediklerinin rüya te’vili olduğunu belirtecek tek bir delil yoktur.

Yusuf’un rüyasını yorumlarken Yakup’un َرَبُّك َيَجْ تَبِيك “Yectebike rabbuke” demesi “Rabbin seni uygun hale getirmek için bir süreçten geçirecek” anlamındadır. (...) Yakup’un “Yectebike rabbuke” demesini “rabbin seni seçecek” diye çevirmek yanlıştır.

(12/6) İşte sana bildiriyorum: Rabbin seni bir süreçten geçirecek, sana hadiselerin te'vilinden öğretecek. Tıpkı daha önce önderlerin İbrahim ve İshak'a tamamladığı gibi sana ve Yakup âl'ine de o nimetini tamamlayacak. Şüphesiz ki Alim, Hakim olan sadece Rabbin'dir.

Birinci kitapta 6. ayette geçen "hadiselerin tevilinden öğretecek" ibaresi üzerinde durmuş ve bunun anlamının "yaşanan olayları istenilen sonuca ulaştırmak için âna müdahale etme" olduğunu belirtmiştik. Hadiseleri istenilen sonuca ulaştırmak için özgür bir irade ile beraber müdahale etme imkanlarının da olması gerekmektedir.

İbrahim ve İshak’a tamamlanmış, Yusuf ve Yakup âl’ine tamamlanacak olan nimet ise nübüvvetin tıpkı İbrahim’den İshak’a, İshak’tan Yakup’a, Yakup’tan Yusuf’a geçtiği gibi Yusuf’tan da O’nun soyuna geçmesidir. Fakat bu miras Yusuf’un soyuna değil de Esbat’a geçmiştir. Yusuf suresi baştan sona bu durumun nedenlerini ve Yusuf (a.s)’un seçilmesinin süreçlerini anlatmaktadır..

(12/6) İşte sana bildiriyorum: Rabbin seni bir süreçten geçirecek, sana hadiselerin te’vilinden öğretecek, tıpkı daha önce önderlerin İbrahim ve İshak’a tamamladığı gibi sana ve Yakup âl’ine de o nimetini tamamlayacak. Şüphesiz ki Alim, Hakim olan sadece Rabbin’dir.

Yakup 6. ayette Yusuf’un resul olacağını bizzat kendisi söylemiştir. Bir resul ve bir baba olarak istediği şey elbette ki tüm oğullarının ona inanmaları, ona destek olmalarıdır.

Çünkü hem 6. ayette hem de 21. ayette Yusuf’a öğretilen şeyin hadiselerin te’vili olduğu gayet açıktır.

Bilindiği gibi daha surenin en başında babası Yakup, Yusuf’a hadiselerin te’vilinden öğretilecek demişti. (Yusuf 6)

Geleneksel anlayışın; o ayette geçen … bu cümleye birkaç istisnası hariç genelde; “sana rüyaların yorumunu öğretecek” şeklinde anlam verdiğini ve bunun da işte bu ayette Yusuf’un iki zindan arkadaşının! rüyalarının yorumları olduğunu söylediklerini daha önce aktarmıştık.

Ama kıssanın en başında gördüğü rüya ve bu rüya üzerine Allah resulü olan babası Yakup'un ancak vahiyle bilinebilecek şeyleri "rabbin seni bir süreçten geçirecek, sana hadiselerin tevilinden öğretecek, tıpkı ataların İbrahim ve İshak'a tamamladığı gibi sana ve Yakup âl'ine de o nimeti tamamlayacak" şeklinde söylemesi onun tutunduğu burhan olmuştur.

Babası ona daha yolun başında "yectebike rabbuke" yani "seni saflaştırmak, arındırmak, rafine etmek için bir sürece sokacak" demiştir. Yusuf'un, babasının bu söylediklerini unutmuş olması mümkün değildir. Nitekim unutmamış Muhsinlerden olmuş ve Rabbi de ona hadiselerin tevil ilmini ve bu ilmi doğru kullanma yeteneğini vermiştir.

(12/6) İşte sana bildiriyorum: Rabbin seni bir süreçten geçirecek, sana hadiselerin te'vilinden öğretecek, tıpkı daha önce önderlerin İbrahim ve İshak'a tamamladığı gibi sana ve Yakup âl'ine de o nimetini tamamlayacak. Şüphesiz ki Alim, Hakim olan sadece Rabbin'dir.

Bu özellikler arasında sayılan َرَبُّك َيَجْ تَبِيك yectebike rabbuke ibaresinin de “Rabbin seni uygun hale getirmek için seçecek” manasına geldiğini daha önce belirtmiştik. Yüce Allah’ın geçireceği bu süreç uzun ve çok zahmetli, kuvvetlilik ve dayanıklılık gerektiren bir süreçtir. O sıralar henüz bir ğulam olan Yusuf için de çok ağır gelecek bir süreçtir.

Bu durumda incelediğimiz ayette geçen âl’i Yakup kavramının kapsamına sadece o an yaşayan Yakup’un erkek veya kız tüm çocukları girmektedir. Çocuklarından doğan torunları bu kelimenin kapsamına girmemektedir. Bu durum da kız çocuklarından resul olamayacağına göre ya Yakup’un sayılarının 12 olduğu söylenen erkek evladı olmasına rağmen hiç kız çocuğu yoktur ya da Yakup âl’ine tamamlanacak nimet nübüvvet değildir.

Zira Yusuf ve Yakup âl’ine henüz tamamlanmamış olan nimet, İbrahim ve İshak’a tamamlanmıştır. Zaten İbarede geçen كَمَا keme / tıpkı kelimesi tamamlanacak bu nimetin hem şekil hem de içerik olarak İbrahim ve İshak’a tamamlanan nimetin aynısı olmasını gerektirmektedir.

Yakup’un söylediği “sana o nimeti tamamlayacak, Yakup âl’ine de” ibaresinden Yusuf ve Yakup âl’i için tamamlanacak nimetin henüz tamamlanmadığını, Yusuf ve Yakup âl’inin nimet konusunda henüz nakıs yani eksik olduğu anlaşılmaktadır.

Bu ayetin (Yusuf 12/6) üzerinde çok durmamızın sebebi tüm kıssanın bu ayette anlatılanlar çerçevesinde gelişmiş olmasındandır. Ayette Allah resulü Yakup’un bildirdiği bir çerçeve vardır. Yakup bu çerçeveyi vahye dayanarak çizmekte, vahyin kendisine öğrettikleri ile yaşanandan, yaşanacak olana ulaşmaktadır.

Aynı zamanda “öğretecek” kelimesinden hadiselerin te’vilinin kişinin çabasıyla elde edilemeyecek bir şey olduğu anlaşılmaktadır.

Geleneksel anlayışta her nedense, ayette geçen ِالْ َحَادِيث ِتَأْوِيل ْمِن َوَيُعَلِّمُك “sana hadiselerin te’vilinden öğretilecek” ibaresinden hep Yusuf’un surenin ilerleyen bölümlerinde yapacağı rüya yorumlarının kast edildiği anlamı çıkarılmıştır. Oysa ayette açık bir şekilde “sana hadiselerin te’vilinden öğretilecek” denmektedir. İbarede geçen ِالْ َحَادِيث el ehadis kelimesinin anlamları içinde “rüya” anlamı hiç yoktur.

İncelediğimiz Yusuf suresindeki ibarede ise; olay, olgu, yaşanan şey anlamında kullanılmıştır. Bu anlama göre ِالْ َحَادِيث ِتَأْوِيل ْمِن َوَيُعَلِّمُك ibaresi “görünen ve şu an yaşanan olayların nasıl bir sonuca ulaşacağını bilmeyi ve doğru müdahalelerde bulunmayı sana öğretecek” manasına gelmektedir.

İşte sana bildiriyorum: Rabbin seni bir süreçten geçirecek, sana hadiselerin te’vilinden öğretecek, tıpkı daha önce önderlerin İbrahim ve İshak’a tamamladığı gibi sana ve Yakup âl’ine de o nimetini tamamlayacak. Şüphesiz ki Alim, Hakim olan sadece Rabbin’dir.

(6) Bundan dolayı; Rabbin seni bir süreçten geçirecek ve hadiselerin tevilinden öğretecek, tıpkı daha önce ataların İbrahim ve İshak’a onu tamamladığı gibi sana ve Yakup âl’ine de nimetini tamamlayacak. Senin Rabbin Alimdir, Hakimdir.

Eğer bu nimet sadece nübüvvet olsaydı İbrahim ve İshak’ın yanında amcası İsmail’i de sayması gerekirdi. İsmail’in sayılmamasını ayette geçen َأَبَوَيْك ebaveyke / babaların kelimesinden yola çıkarak babasının babası ve onun da babası şeklinde bir açıklama getirilebilir. Ama Bakara 133 ayetinde çocuklarından söz alırken atalar arasına İsmail’in de dahil edildiği görülecektir. Öte yandan Yakup kendi ismini de saymamış Yakup âl’ine demiştir.

Nitekim surenin en başında Yakup, bu kelimeyi ataları İbrahim ve İshak için kullanmıştı. … Tıpkı daha önce iki baban İbrahim ve İshak’a tamamladığı gibi…(Yusuf 6)

Mesela, 6.ayette Yakup … kelimesini hem babası hem dedesi için kullanmıştır.

Daha önceki bölümlerde meal müelliflerimizin 6, 21, 36, 37. ayetlerde geçen … “te’vil” kelimesine de yorum manası vermelerinin doğru olmadığını belirtmiştik.

(Tam burada 6. ayete yec’yebike kelimesine verdiğimiz “seni saflaştırmak için uzun ve yıpratıcı bir sürecin içine sokacak” anlamının hatırlanması gerekmektedir.)

6.ayette babası tarafından kendisine haber verilen hadiselerin tevilinden öğretilme o yaşlarda başlamıştır.

Babası ona "Rabbin seni arındırmak için bir sürecin içine sokacak" dediğinde acılı bir süreçten geçeceğini anlamıştı. Yüce Allah'ın kendisini seçmiş olmasından daha büyük burhan olabilir mi? Alemlerin Rabbi olan Yüce Allah'ın resulü olacağını bilerek yaşamaktan daha büyük burhan asla olamaz!..

Yusuf kıssası görülen bir rüyayla başlamamıştı. Görülen bu rüya üzerine Yakup oğluna "Rabbin seni bir sürecin içine sokacak, sana hadiselerin tevilinden öğretecek, sana ve Yakup âl'ine o nimetini tamamlayacak" demişti. Birinci kitapta bu konu üzerinde durmuş ve Yakup'un söylediklerinin, bir rüya yorumu olamayacağını ve bu bilgilerin rüya ile bilinemeyecek kadar değerli bilgiler olduğunu, bunların kesinlikle vahiy olması gerektiğini söylemiştik.

Yusuf Allah tarafından elçiliğe namzet seçilmiştir. Bu 12/6 da, Allah resulü olan babası Yakup tarafından dile getirilmiştir.

Daha önceki bölümlerde Yusuf’un gördüğü rüya üzerine Yakup’un “Allah seni bir süreçten geçirerek uygun hale getirecek, sana hadiselerin te’vilinden öğretecek, sana ve Yakup âline olan o nimeti tamamlayacak. Tıpkı daha önce ataların İbrahim ve İshak’a tamamladığı gibi!” şeklinde söylediklerinin Yusuf’un rüyasının te’vili olmadığını, bu bilgilerin ancak vahiyle bilinebilecek bilgiler olması gerektiğini söylemiştik.

Ayette dikkat çeken şeylerden bir tanesi de, âl kelimesinin sadece Yakup’a atfen gelmesidir. Âl kelimesinin “Aile, soy, zürriyet” anlamı göz önüne alındığında İshak, Yakup, Yusuf ve onlardan sonra gelen elçilerin tamamı zaten İbrahim’in zürriyetidir. Ama ayette İbrahim âl’i değil sadece ismi geçmiştir.

Rafine haline gelen Yusuf “hadiselerin te’vilini” yani görünen olayları doğru okuyup, istenmeyen bir sonuca gitmemesi için doğru müdahalelerde bulunma” seviyesine gelmiş olacaktır.

Meallerimiz daha önce 6, 21, 36, 37. ayetlerde geçen “te’vil” kelimesine de yorumlama manası vermişlerdi.

Fakat gördüğü rüya üzerine babasının “tıpkı ataların İbrahim ve İshak’a tamamladığı gibi sana ve Yakup âl’ine o nimetini tamamlayacak” demesi sadece kardeşlerin değil Yusuf’un da risaletin ağabeylerinden birine geçeceği beklentisini boşa çıkarmıştır.

Bir resul olan babası daha kıssanın başında “rabbin seni bir süreçten geçirecek, sana hadiselerin tevilinin bir kısmını öğretecek, sana ve Yakup âl’ine olan o nimetini tamamlayacak” (12/6) demiştir.

İşte sana bildiriyorum: Rabbin seni bir süreçten geçirecek, sana hadiselerin te’vilinden öğretecek, tıpkı daha önce önderlerin İbrahim ve İshak’a tamamladığı gibi sana ve Yakup âl’ine de o nime-tini tamamlayacak. Şüphesiz ki Alim, Hakim olan sadece Rabbin’dir. Mesela bu ayette zamir أَتَمَّهَا etemmeha “onu (nimeti) tamamlamıştı” şeklinde tamamlanacak nimeti göstermektedir.

6. Ayette Yakup, Yusuf'a "sana hadiselerin tevilinden öğretecek" demişti. (…) Ehadis kelimesi üzerinde detaylı açıklamalar daha önce işlediğimiz 6. ayette yapılmıştı

Bu soruyu kuvvetlendiren hususlardan birisi de şudur. Yakup, Yusuf’un sağ ve selamette olduğunu biliyordu. Çünkü o, daha önce ona “Rabbin seni öylece beğenip seçecek… Sana, rüya tabirine ait bilgi verecek” (Yusuf 6) demişti. Görünen o ki, o bu sözü, kendisine gelen vahiyden dolayı söylemiştir.

“Sana hadiselerin te’vilin’den (bir kısmını) öğretecek” Yukarıdaki cümlede ibarenin “min te’vili / te’vilin’den” şeklinde gelmesinden, hadiselerin te’vil’inin tamamının değil bir kısmının öğretileceği anlaşılmaktadır.

Daha genç bir delikanlıyken babası ona “tıpkı ataların İbrahim ve İshak’a tamamladığı gibi sana ve Yakup âl’ine de o nimetini tamamlayacak” dediğinde kardeşleri gibi inanmayı terk etmiş ve babasının bildirdiğine iman etmiştir.

Daha bıyığı yeni terlemiş bir çocukken babası ona “rabbin seni seçecek, sana hadiselerin te’vilinden öğretecek, ataların İbrahim ve İshak’a tamamladığı o nimetini sana ve Yakup âl’ine tamamlayacak” demiştir.

Daha gulam yaşlarındayken babası ona “Rabbin seni bir süreçten geçirecek, sana hadiselerin tevilinden öğretecek, daha önce ataların İbrahim ve İshak’a tamamladığı gibi sana ve Yakup âl’ine olan o nimetini tamamlayacak” (Yusuf 12/6) demişti.

Ama Yakup daha en başta Yusuf’a “Allah seni seçecek” diyerek onun kendisinden sonra gelecek resul olacağını bildirmişti. Yani Yusuf yarın ne olacağını bilinmeyen amaçsız herhangi bir çocuk değildir.

Yusuf babasına rüyasını anlatmış, O rüyasını kardeşlerine anlatma dedikten sonra üzerinde çok uzun durduğumuz ayette şunları söylemişti.

Mesela Yakup, Yusuf'un rüyasını İbrahim'le belirlenen bu arka plan üzerinden te'vil etmiştir. (…) Bu böyle olur; demek ki Rabbin seni seçecek ve olayların yorumunu (te'vilini) öğretecek, daha önce ataların İbrahim ve İshak'a tamamladığı gibi sana ve Yakup ailesine olan nimetini de tamamlayacak. Senin Rabbin bilir, doğru kararlar verir.

Daha yolun en başında babası ona “Rabbin seni zorlu bir süreçten geçirecek” (Yusuf 6) demiştir. Bu zorlu süreçten başarıyla geçmek tamamen onun elindedir.

Yüce Allah daha surenin en başında Yusuf’un resul olacağını bildirmiştir. Yüce Allah’ın bildirdiğinin önüne geçecek, onun gerçekleşmesini engelleyecek herhangi bir güç bulunmamaktadır.

Surenin başında Yakup Yusuf’a “Rabbin seni bir süreçten geçirecek ve sana hadiselerin tevilinin bir kısmını öğretecek, daha önce ataların İbrahim ve İshak’a tamamladığı gibi sana ve Yakup al’ine de o nimeti de tamamlayacak” (Yusuf 6) demişti.

Geleneksel anlayışın 6. ayette geçen “sana hadiselerin tevilinden öğretecek” cümlesindeki “hadise” kelimesine rüya anlamını vermesinin imkânsız olduğunu ama sırf İsrailiyat ve rivayet hastalığından dolayı bu cümleye kelimelerin anlamları içerisinde olmamasına rağmen rüya manasının verildiğini de aktarmıştık.

Unutulmamalıdır ki, daha kıssanın en başında babası Yakup ona Allah resulü olacağı müjdesini vermiştir.

Nitekim 6. ayette babası Yusuf’a “tıpkı daha önce ataların İbrahim ve İshak’a tamamladığı gibi sana ve yakup âl’ine de o nimetini tamamlayacak” demişti.

Yusuf'un "mesvam" dediği şey babasının ona söylediği "Rabbin seni bir süreçten geçirecek, sana hadiselerin tevilinden öğretecek, sana olan o nimetini tamamlayacak." şeklinde belirttiği konumdur.