İsm-i İşaretler (Bakara 2/126)

İSMİ İŞARETLER • Tanım, İsmi işaret: Kişi, kavram ya da nesnelere işaret etmek üzere kullanılan isimlerdir. Kendisine hissen veya manen işaret etmekle beraber bir şeye delalet eden isimdir. • Somut bir şeye delalet ederse hissi delalet… اَذَه ٌَمَلَق bu, kalemdir) • Soyut bir şeye delalet ederse manevi delalet… اَذ ييْآر ٌَبَهوَق bu, benim esas düşüncemdir) • İşaret isimleri kesinlikle marifedirler. • Bir de mekan için kullanılan işaret isimleri vardır ama bunlar çekimli değillerdir.

Yakın için kullanılanlar Müzekker اَؤَه اَذَهه اَذَه Anlam Bunlar Bu ikisi Bu Müennes اَؤََه اَنََهَق ا ذَذَق Anlam Bunlar Bu ikisi Bu

Orta uzaklık için kullanılanlar: Müzekker َ بئَلوَق ذَهنوَق ذَهوَق Anlam Şunlar Şu ikisi Şu Müennes َ بئلوَق نََنَوَق نَآوَق Anlam Şunlar Şu ikisi Şu

Uzak için kullanılanlar: Müzekker َ بََئَوَق ذَهننوَق ذَئَوَق Anlam Şunlar Şu ikisi Şu Müennes َ بََئَوَق نََن وَق نَمْوَق Anlam Şunlar Şu ikisi Şu

Not: ذئَوَق nin başındaki ذ’den sonra med harfi olmadığı hâlde ilk hecenin uzatılarak zâlike şeklinde okunur. Not : َ بئلَوَق de َ‘den sonra ب olmasına rağmen ilk hecenin kısa olarak ve ل dan sonra med harfi olmamasına rağmen ikinci hecenin uzatılarak ulâike şeklinde okunur. Not: İsm-i işaretler mebni kelimelerdir. Mebni kelimelerin i’rabı ise mahallidir.

Mekan için kullanılan işaret isimleri ise şu şekildedir.

- Oradaََّلنق Buradaا نََ İşte buradaاَن نََ Taa orada orasıاَننَ Taa orada orasıا نََئَوَق İleri Adım Dil Bilgisi 1- İsmi işaretler marifedirler. Yani muayyen, belirli bir varlığı gösteren isimlerdir. 2- İsmi işaretler mebnidirler. Ancak sadece tesniye sigaları murabtır. Bu sigaların irabı diğer tesniyelerde olduğu gibi ref halinde elif (هnasp ve cer halinde ise “ي” iledir. 3- İsmi işaretten sonra gelen harfi tarifli kelimeye muşarun ileyh denir. Bu durumda ismi işaret kendisinden sonraki kelimeye işaret eder. Not: Burada özellikle unutulmaması gereken husus şudur: İşaret isimlerinden sonra gelen marife isimler değil bilakis harfi tarifli isimler muşarun ileyhtir. Zira başına harfi tarif gelmeyen marife isimlerde vardır. Örnek olarak alemler, zamirler, has ismi mevsuller başlarında harfi tarif olmamasına karşın marifedirler. Bu ev اذ هئبآت O kitap ذهئو هئكنَو 4- Bu durumda muşarun ileyhin irabı hakkında nahiv alimleri ihtilaf etmişlerdir. Bazı nahivcier ismi işaretten sonra gelen harfi tarifli ismin (yani muşarun ileyhin) sıfat olacağını söylerlerken bazı nahivciler ise ismi işaretten sonra gelen harfi tarifli ismin müştaksa sıfat camid ise atfı beyan ya da bedel olacağını söylemişlerdir. Her iki durumda da ismi işaretten sonra gelen harfi tarifli isimler ismi işaretin irabını alacaklardır. Yani ismi işaret mübteda ya da fail ise ismi işaretten sonra gelen harfi tarifli isim merfu, ismi işaret meful konumunda ise ismi işaretten sonra gelen harfi tarifli isim mansup, ismi işaret harfi cerden sonra geliyorsa ya da mudaafun ilehyi ise ismi işaretten sonra gelen harfi tarifli isim mecrur olacaktır. 5- İsmi işaretten sonra nekra isim, alem (özel isim) ya da zamir gelirse ismi işaret mübteda, ismi işaretten sonra gelen isim ise haber olur. Bu evdir اذ بآتَق O kitaptır ذهئو كنَوَق Bu Ahmed’dir اذه َحمد Bu Ayşe’dir اذذ عَلشة Bu odur اذه اب 6- İsmi işaret harfi tarfili isimden sonra gelirse yine harfi tarifli ismi işaret eder. Ancak bu durumda ismi işaret sıfat olur. İsmi işaretten önce gelen marife isim ise mevsuf olur. Bu ev هئبآت اذه O kitap هئكنَو ذهئو 7- Yine aynı şekilde ismi işaret alemden sonra gelirse alemi işaret eder. Ancak ismi işaret sıfat alem isim ise mevsuf olur. O Ahmed َحمد اذه O Ayşe عَلشة نمو 8- İsmi işaret izafet terkibinin ortasında yani harfi tarifli olan mudaafun ileyhin önünde gelirse bu durumda mudaafun ileyh müşarun ileyh olur. Yani ismi işaret mudaafun ileyhi işaret eder. Kendisi ise mudaafun ileyh olur. Bu evin kapısı بَو اذه هئبآتَق Bu örnekte “بَو ” mudaaf, “اذه” ise mudaafun ilehyhidir. 9- İsmi işaretlerin müzekker, müennes, müfred, tesniye ya da cemi olması muşarun ileyhe göredir. Bu öğretmen اذه هئمعمل Şu iki çocuk ذهنو هئبئدهه O bayan mü’minler َبئلو هئمؤمنَت ق 10- Muşarun ileyh gayri akilin cemisi ise umumiyetle ismi işaret müfred müennes gelir Bu bahçeler اذذ هئحدهلح ق O evler نمو هئبآبت ق 11- Uzak için kullanılan “ذهئو ” ve “نمو ” ismi işaretlerinin sonunda bulunan kaful hitap söz konusu nesne ya da kavramı kendisine işaret ettiğimiz şahısların sayısına bağlı olarak çekimlenebilmektedir. Bu tür ismi işaretlerin sonunda yer alan zamirlerin anlama doğrudan bir katkıları yoktur. Bu zamirler, sadece konuşmakta olan kişinin neyi gösterdiğine değil, söz konusu şeyi kime ve kaç kişiye gösterdiğine atıfta bulunurlar. O(nu sana gösteriyorum) ذئو O(nu ikinize gösteriyorum) ذئكمَ O(nu size gösteriyorum) ذئكل

🌸🌸🌸

İşaret isimleri ile ilgili özet sayılacak bu bilgileri göz önünde bulundurarak aşağıdaki ayetin başında geçen ilk cümleyi değerlendirelim

(Bakara 2/126) بَهَذْق ٌََلَق هَبْيهارآل ق يَوَق ه ْعَلْق اهذَه بَمَدَه ههمَنََ بَهيْْ حْق هَاْمَه ق مَهَق هئَّنمَيَهتَق مَهْق ههمَهَق مَنْن لْق بََّ هَق بَهئْآَبْلَق هَْهَِيَلْق ٌََلَق بَمَهْق كَرَيَق ََُ مَنَع ه ق ٌَمرآلَق َّ لنق هَ َُّْيطذ َق هَئها عَذَهوَق هئننَيَلْق بَبَبْق

Bu ayetin ilk cümlesi بَهَذْق ٌََلَق هَبْيهارآل ق يَوَق ه ْعَلْق اهذَه بَمَدَه ههمَنََ meallerde şu şekilde geçmektedir Mustafa İslamoğlu Meali Hani İbrahim de şöyle dua etmişti: “Rabbim! Burasını emin bir bölge kıl!

Süleyman Ateş Meali İbrahim demişti ki: "Rabbim, bu şehri güvenli bir şehir yap, halkından

Süleymaniye Vakfı Meali Bir gün İbrahim şöyle yalvardı: “Sahibim (Rabbim), burayı güvenli bir şehir yap!

Edip Yüksel Meali İbrahim, "Rabbim, burayı güvenlik yeri kıl.

Diyanet Vakfı Meali İbrahim de demişti ki: Ey Rabbim! Burayı emin bir şehir yap,

Bayraktar Bayraklı Meali Hatırla İbrâhim'in şöyle dediğini: “Ey Rabbim! Burayı güvenli bir belde yap,

Tek bir istisnası dahi olmadan tüm meal yazarları ayette geçen HEZA (اهذَه işaret ismini BURAYI veya BURASINI şeklinde çevirmişlerdir. Soru şu, HEZA nasıl olur da BURA anlamına gelir? Yukarıda bölüştüğüm dosyada işaret isimleri ile ilgili özet bilgiler bulunmaktadır. O bilgilerin bir kısmı şu şekildedir. Eğer işaret isminden sonra başında EL takısı bulunan bir isim gelirse, o kelime işaret isminin sıfatı ya da bedel olur. Bu durumda ikisi birden müpteda olur

(Bakara 2/2 ) ذٰلِكَ الْكِتَابُ لََ رَيْبَ فٖيهِ هُدًى لِلْمُتَّقٖينَ Mesela bu ayette işaret isminden sonra başında EL takısı bulunan EL KİTAP kelimesi gelmiştir. Bu şekilde gelen ifadelerin türkçeye yansıması şu şekildedir BU KİTAP, .... Yani bu kitap dendikten sonra bir virgül koyulacaktır Yok eğer işaret isminden sonra başında EL takısı bulunmayan bir isim gelirse bu sefer BU dendikten sonra virgül konulacaktır بَاهذَه كَنََوَق BU, BİR KİTAPTIR bunun gibi Şimdi bu bilgiler ışığında ayetin ilk cümlesine verilen manalara baktığımızda iki şey yapılmıştır Yani o zaman "Rabbim; bunu, güvenli bir belde kıl!" Evet fakat bu durumda BUNU kelimesi meyin karşılığıdır sorusu çıkacaktır? Yani o işaret ismi neyi göstermektedir? evet, işaret isimlerinden sonra kelime EL takılı gelirse işaret isminin sıfatı veya bedeli olur, yok eğer EL takısız bir isim gelirse bu sefer haber olur yada cümledeki konumuna göre o cümlenin ikinci mefulü bihi olur Burada en önemli soru HEZA işaret ismine BURA, BURASINI, BURAYI anlamı vermek mümkün müdür? yukarıda bölüştüğüm dosyanın en başında şu açıklama vardı Tanım, İsmi işaret: Kişi, kavram ya da nesnelere işaret etmek üzere kullanılan isimlerdir. Kendisine hissen veya manen işaret etmekle beraber bir şeye delalet eden isimdir.

• Somut bir şeye delalet ederse hissi delalet… اَذَه ٌَمَلَق bu, kalemdir) • Soyut bir şeye delalet ederse manevi delalet… اَذ ييْآر ٌَبَهوَق bu, benim esas düşüncemdir) anlamaya çalıştığımız بَهَذْق ٌََلَق هَبْيهارآل ق يَوَق ه ْعَلْق اهذَه بَمَدَه ههمَنََ bu cümlede bahse konu olan şeyin Somut mu yoksa soyut mu olduğunu nerden anlayabiliriz? yani buna cümleden bir gramer delili var mıdır? cümlede geçen ه ْعَلْق fiili bazı şartlar yerine geldiğinde EFALU KULUB fiillerden biridir

efalu kulub (kalbi fiiller) ne demektir?

insan olarak bazı fiiller yaparız. Bu fiiller insanın iç dünyasında olan ve görünmeyen fiillerdir. ANLAMAK, ZANNETMEK, BİR HAL OLMAK, SANMAK gibi bu fiiller üç türlüdür 1- kesin bilgi fiilleri 2- zan bildiren fiiller 3- değişim (tahvil) bildiren fiiller CEALA fiilide bu fiillerden biridir. Fakat dikkat edelim bu fiiller her aman soyut mana almazlar. Soyut mana almaları için bu fiillerin ikisi de aynı şeyi gösteren iki tane meful (nesne) almaları gerekmektedir daha basit bir deyimle, eğer efalu kulub bir fiil gelmişse ve bu fiilin iki tane mefulü varsa ve bu mefuller cümleden çıkarılıp müpteda haber haline getirilebiliyorsa bu takdirde o fiil efalu kulub diyebiliriz Şimdi bu kural çerçevesinde ayete bakalım بَهَذْق ٌََلَق هَبْيهارآل ق يَوَق ه ْعَلْق اهذَه بَمَدَه ههمَنََ Bu cümlede ceale fiilinin iki tane mefulü vardır. birincisi اهذَه ikincisi بَمَدَه bu iki kelimeyi cümleden çıkarıp bir isim cümlesi yapabilir miyiz? اذه بَمَدَق bu cümlenin çevirisi şudur BU, BİR BELDEDİR Bu durumda ayetteki CEALE fiiline rahatlıkla efalu kulub diyebiliriz o halde bu fiile YAP manası vermek doğru değildir yani cümleye BUNU, EMİN BELDE YAP gibi bir anlam verilmesi doğru olmaycaktır zaten HEZA kelimesine BURA, BURAYI, BURASINI gibi bir anlam verilmesi mümkün değildir. Bunun yanında CEALE fiiline de YAP anlamı verilmesi doğru değildir evet, ceale fiili efalu kulub denilen fiillerin TAHVİL yani dönüştürme, belirleme, atama anlamında kullanılan fiil grubundandır HALİNE GETİR, ÇEVİR, BELİRLE, TAYİN ET kelimenin efalu kulub olarak sözlük manaları bu şekildedir. şimdi kelime kelime gidelim... ه ْعَلْق haline getir/ belirle/ çevir/ tayin et اهذَه Bunu şimdi soru şu BUNU derken neyi kast ediyor? bir de BUNU denilerek işaret edilen şey nedir? şimdi bir önceki ayette AHİDNA diye bir kelime geçiyor, bakın bu kelime somut değil soyut bir anlama sahiptir

(Bakara 2/125) وَاِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَاَمْنًا وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ اِبْرٰهٖيمَ مُصَل ًى وَعَهِدْنَا اِلٰى اِبْرٰهٖيمَ وَاِسْمٰعٖيلَ اَنْ طَهِّرَا بَيْتِىَ لِلطَّائِفٖينَ وَالْعَاكِفٖينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ geriye doğru gittiğimizde HEZA işaret ismine en yakın SOYUT mana taşıyan kelime bu şimdi bu çerçeveden cümleye tekrar dönelim HANİ İBRAHİM "RABBİM BUNU, (ahdi) BELEDEN EMİNEN HALİNE GETİR / OLARAK BELİRLE/ OLARAK TAYİN ET" DEMİŞTİ şimdi yanında sözlüğü olanlar varsa lütfen BELEDE kelimesinin sözlük manalarına bakılabilir mi? işte burada bize iştikak yardımcı olacak ikamet etmek, bir yere yerleşemek,orada kalmak.belde edinmek demişler ilk sırada lütfen bir de بَمَدَه kelimesinin ilk harfinin BA değil de TE olduğu kelimeye bakar mısın?

şimdi 125 ayette bir ahidden bahsediliyor..o ahdin konusu hemen kelimenin devamında gelen cümlede açıklanıyor. zaten gramer kuralı gereği o kelimeden sonra gelen cümlenin tamamı TEMYİZ

125.ayetteki cümle şu بَعَنَدْنَََ هَئهَا هَبْيهارآلَق بَهَْ۪مهعرآلَق هَهْق َُّنَيَه بَآْنَرَق ئَمُّنََلَررآهَق بَهئْعََكَررآهَق بَهئيطكناَق هئ۪ط بدَق bu cümledeki AHİDNA kelimesi mazi formda ve herhangi bir babdan gelmeyen bir kelime, bu kelime İBRAHİM İLE AHİDLEŞTİK manası verilemez..Çünkü AHİDLEŞTİK demek için bu kelimenin ya TEFA'UL ya İFTİAL babından gelmesi lazım bu kelimenin sözlük manalarına baktığımızda GÖREV VERMEK, TAVSİYE ETMEK gibi bir manası var. bu ahdin konusu, هَهْق َُّنَيَه بَآْنَرَق ئَمُّنََلَررآهَق بَهئْعََكَررآهَق بَهئيطكناَق هئ۪ط ب BUDUR İBRAHİM VE İSMAİLE EVİMİ (!) TAİFİNLER SACİDİNLER, RUKKAALAR VE AKİFİNLER İÇİN TAHHİR YAPIN DİYE GÖREV VERDİK EVET, şimdi bir soru daha, burada ibrahim ve ismailie mıntıka temizliği görevi mi veriliyor?bu arada arkadaşlar da ellerindeki gramer kitaplarından ismi işaret ve efalu kulub konularına biraz daha detaylı bakarlar bir de "evimi" manası verilen BEYT kelimesine de bakılırsa iyi olur...Çünkü eğer konuşan ALLAH ise nasıl olur da bir mekana EVİM der??? sorusu önemli bir sorudur.

RAMAZAN DEMİR